Ở chuỗi cà phê và đồ uống, thang chức vụ phổ biến là: nhân viên pha chế (barista) bán thời gian, barista toàn thời gian, barista chính hoặc người kèm cặp, ca trưởng, phó cửa hàng, cửa hàng trưởng, rồi quản lý khu vực và khối vận hành. Song song có nhánh chuyên môn: huấn luyện viên pha chế, phát triển đồ uống, kiểm soát chất lượng.
Chuỗi đồ uống có ưu điểm là thang rất rõ và đề bạt nội bộ nhiều, vì chuỗi mở cửa hàng mới liên tục và cần người hiểu chuẩn của mình. Bài dưới đi qua từng nấc, điều kiện lên nấc, thời gian tham khảo và cách lương thay đổi.
Các nấc trong một chuỗi cà phê điển hình
Tên gọi khác nhau giữa các chuỗi, có nơi gọi ca trưởng là giám sát ca, có nơi gọi cửa hàng trưởng là quản lý cửa hàng. Thứ bậc thì gần như giống nhau.
| Nấc | Phạm vi | Việc khác nấc dưới | Báo cáo cho |
|---|---|---|---|
| Barista bán thời gian | Vài giờ mỗi ca, một trạm | Làm theo công thức, thu ngân, dọn quầy | Ca trưởng |
| Barista toàn thời gian, barista chính | Mọi trạm trong quầy | Kèm người mới, giữ chuẩn khi đông | Ca trưởng |
| Ca trưởng | Một ca của cả cửa hàng | Mở hoặc đóng cửa hàng, chia trạm, kiểm két, xử lý phàn nàn | Cửa hàng trưởng hoặc phó |
| Phó cửa hàng trưởng | Cả cửa hàng khi cửa hàng trưởng vắng | Lịch làm, đặt hàng, đào tạo | Cửa hàng trưởng |
| Cửa hàng trưởng | Một cửa hàng, mọi ca | Doanh thu, chi phí nhân sự, tuyển người, kiểm kê | Quản lý khu vực |
| Quản lý khu vực | Nhóm cửa hàng | Kèm cửa hàng trưởng, mở cửa hàng mới, đọc số liệu | Khối vận hành |
Quán cà phê độc lập thường chỉ có pha chế, một quản lý quán và chủ. Ở đó, quản lý quán làm cả việc của cửa hàng trưởng lẫn một phần việc của quản lý khu vực ở chuỗi.
Ca trưởng: nấc đầu tiên đổi hẳn cách làm việc
Từ làm đồ uống sang giữ nhịp cả quầy. Barista giỏi tập trung vào ly của mình. Ca trưởng đứng ở chỗ nhìn được cả hàng chờ, chuyển người từ trạm thu ngân sang trạm pha khi đơn dồn, quyết tạm ngưng món nào khi hết nguyên liệu.
Mở và đóng cửa hàng. Ca trưởng ca sáng kiểm thiết bị, hiệu chỉnh máy xay, nhận hàng; ca trưởng ca tối đếm két, dọn máy, khoá cửa, ghi sổ giao ca. Những việc này có quy trình chặt vì liên quan tới tiền và an toàn.
Nhận phàn nàn đầu tiên. Khách muốn gặp người phụ trách thường gặp ca trưởng. Cách xử lý ở đây, làm lại đồ uống, xin lỗi, ghi nhận, quyết định ấn tượng của khách hơn bất kỳ chiến dịch nào.
Kèm người mới trong ca. Chuỗi thường giao cho ca trưởng phần thực hành của chương trình đào tạo barista. Ca trưởng giỏi là người làm người mới tự tin sau vài ca chứ không phải người tự làm hết cho nhanh.
Điều kiện để lên từng nấc
Chuỗi lớn thường có khung năng lực và bài kiểm tra nội bộ cho từng nấc. Dưới đây là những điều hay được yêu cầu.
- Barista lên barista chính: thuộc toàn bộ công thức, đạt bài kiểm tra pha chế của chuỗi, giữ chuẩn khi đông, hiệu chỉnh được máy xay và máy pha theo hướng dẫn.
- Barista chính lên ca trưởng: làm được mọi trạm, đã kèm người mới, hoàn thành khoá ca trưởng nội bộ, đọc được báo cáo cuối ca, không lệch két nhiều lần.
- Ca trưởng lên phó cửa hàng: đã giữ cả ca sáng mở cửa lẫn ca tối đóng cửa, xếp được lịch làm tuần, đặt hàng theo dự báo bán, hiểu cách tính hao hụt nguyên liệu.
- Phó lên cửa hàng trưởng: từng thay cửa hàng trưởng điều hành một thời gian, lập kế hoạch doanh thu tháng, tuyển và giữ được người, có kết quả kiểm tra chất lượng và vệ sinh tốt.
- Cửa hàng trưởng lên quản lý khu vực: đã quản lý cửa hàng đông khách, đã tham gia mở cửa hàng mới, kèm được ít nhất một người lên cửa hàng trưởng.
Điều kiện về giấy tờ thường gồm giấy chứng nhận tập huấn an toàn thực phẩm theo quy định cho người trực tiếp chế biến. Bằng cấp chuyên ngành ít khi là điều kiện cứng ở chuỗi đồ uống, kinh nghiệm thật quan trọng hơn.
Thời gian tham khảo ở mỗi nấc
Chuỗi đồ uống có tốc độ đề bạt khá nhanh khi đang mở rộng. Khoảng dưới đây chỉ để tham khảo.
| Bước chuyển | Khoảng hay gặp (tham khảo) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Barista mới lên barista chính | Sáu tháng đến một năm | Nhanh hơn nếu làm toàn thời gian |
| Barista chính lên ca trưởng | Sáu tháng đến hai năm | Thường cần qua khoá ca trưởng |
| Ca trưởng lên phó cửa hàng | Một đến hai năm | Cửa hàng nhỏ có thể không có nấc phó |
| Phó lên cửa hàng trưởng | Một đến hai năm | Hay xảy ra khi chuỗi mở cửa hàng mới |
| Cửa hàng trưởng lên quản lý khu vực | Không cố định | Số ghế ít, cạnh tranh cao |
Ghế quản lý khu vực ít hơn nhiều so với số cửa hàng trưởng, nên đây là nấc nhiều người dừng lại lâu nhất. Nhánh chuyên môn là lối đi tiếp cho người không muốn chờ ghế khu vực.
Cửa hàng trưởng chịu trách nhiệm những gì mà ca trưởng chưa phải lo
Khoảng cách giữa ca trưởng và cửa hàng trưởng lớn hơn tên gọi. Ca trưởng giữ một ca; cửa hàng trưởng giữ cả một điểm kinh doanh. Những việc dưới đây thường chỉ rơi vào ghế cửa hàng trưởng.
- Doanh thu so với kế hoạch tháng: biết vì sao tuần này thấp hơn tuần trước, khung giờ nào vắng, có nên đổi cách xếp người hay không.
- Chi phí nhân sự: xếp đủ người cho giờ đông mà không thừa người giờ vắng; đây là khoản chi lớn nhất cửa hàng tự kiểm soát được.
- Hao hụt và kiểm kê: sữa hết hạn, đồ uống làm hỏng, nguyên liệu lệch sổ; cửa hàng trưởng ký biên bản kiểm kê và giải trình.
- Tuyển và giữ người: phỏng vấn, đề xuất nhận, sắp xếp đào tạo, nói chuyện khi nhân viên muốn nghỉ.
- Vệ sinh, an toàn và kiểm tra: chuẩn bị cho kiểm tra nội bộ, đoàn kiểm tra an toàn thực phẩm, xử lý khi thiết bị hỏng.
- Quan hệ với khu vực xung quanh: ban quản lý toà nhà, cửa hàng bên cạnh, khách quen; nhiều việc nhỏ ở đây quyết định cửa hàng có dễ vận hành không.
Ca trưởng muốn lên nhanh nên xin cửa hàng trưởng cho tham gia từng việc trong danh sách này: một lần xếp lịch, một lần kiểm kê, một buổi phỏng vấn. Mỗi việc đã làm qua là một câu trả lời có thật trong buổi đánh giá đề bạt.
Mở cửa hàng mới: thời điểm lên nấc nhanh nhất ở chuỗi
Chuỗi đồ uống mở cửa hàng mới cần ngay một đội đủ nấc: cửa hàng trưởng, phó, vài ca trưởng và barista đã qua đào tạo. Phần lớn ghế này được lấy từ cửa hàng cũ, nên mỗi đợt mở rộng là một đợt đề bạt. Người đang là ca trưởng giỏi có thể sang cửa hàng mới làm phó, phó giỏi lên cửa hàng trưởng.
Đổi lại, cửa hàng mới khó hơn cửa hàng cũ: khách chưa quen, đội mới chưa ăn ý, quy trình phải dựng từ đầu, doanh thu những tháng đầu thường dao động. Người nhận ghế ở đó học được rất nhanh, nhưng cũng dễ bị đánh giá khắt khe nếu kết quả chậm. Trước khi nhận, hãy hỏi rõ kế hoạch doanh thu đầu tiên được đặt thế nào và ai hỗ trợ trong giai đoạn khai trương.
Ngược lại, khi chuỗi tạm dừng mở rộng hoặc đóng bớt cửa hàng, số ghế trống ít hẳn và việc đề bạt chậm lại. Lúc đó, cách giữ đà là học thêm việc của nấc trên ngay tại cửa hàng mình, để khi đợt mở rộng kế tiếp tới thì đã sẵn sàng.
Nhánh chuyên môn cho người thích pha chế hơn quản lý
Không phải barista nào cũng muốn quản lý người. Chuỗi lớn thường có thang chuyên môn song song, ít ghế hơn nhưng giữ được người giỏi nghề.
- Huấn luyện viên pha chế: đào tạo barista mới cho nhiều cửa hàng, giữ chuẩn hương vị đồng đều, chấm bài kiểm tra pha chế.
- Phát triển đồ uống: thử công thức mới, viết định lượng chuẩn, tính giá vốn, phối hợp với marketing trước mỗi mùa ra món.
- Kiểm soát chất lượng và nguyên liệu: đánh giá hạt, sữa, bột theo chuẩn, đi kiểm cửa hàng, làm việc với nhà cung cấp.
- Rang xay: ở chuỗi tự rang, có thang từ phụ rang lên người phụ trách rang, đòi hỏi kiến thức nếm thử và kiểm soát quy trình.
- Ra ngoài chuỗi: mở quán riêng, dạy pha chế ở trường nghề, làm cho nhà cung cấp máy và nguyên liệu.
Nhánh chuyên môn thường không có nhiều nấc, nhưng một huấn luyện viên giỏi được trọng ngang quản lý khu vực trong nhiều chuỗi.
Lương đổi ra sao khi lên chức
Barista bán thời gian thường được trả theo giờ. Thêm phụ cấp ca tối, ngày lễ theo quy định, có nơi thêm tiền khách thưởng chia chung. Lên toàn thời gian thì có lương tháng và các khoản bảo hiểm theo luật lao động.
Ca trưởng có thêm phụ cấp trách nhiệm. Mức tăng so với barista chính thường vừa phải. Có chuỗi trả theo giờ cao hơn cho ca trưởng thay vì phụ cấp cố định.
Cửa hàng trưởng có thưởng theo kết quả. Thưởng gắn với doanh thu so với kế hoạch, chi phí nhân sự, điểm kiểm tra bí mật, tỷ lệ hao hụt. Quản lý khu vực có thưởng theo kết quả cả nhóm cửa hàng.
Không có con số chung. Mức lương khác nhau theo chuỗi, thành phố, vị trí cửa hàng. Hãy so tin tuyển hiện hành của nhiều chuỗi cùng phân khúc, và hỏi rõ phần nào cố định, phần nào theo kết quả trước khi nhận chức.
Câu hỏi thường gặp
Barista làm bao lâu thì lên ca trưởng?
Ở chuỗi đang mở rộng, có thể chỉ sau một đến hai năm, tuỳ người và tuỳ chuỗi. Người làm toàn thời gian, thuộc mọi trạm, đã kèm người mới và qua khoá ca trưởng nội bộ thường được chọn sớm hơn.
Ca trưởng quán cà phê làm những gì?
Ca trưởng giữ nhịp cả cửa hàng trong một ca: chia trạm, mở hoặc đóng cửa hàng, kiểm két, nhận phàn nàn và kèm người mới. Đây là nấc đầu tiên chịu trách nhiệm cho việc của cả nhóm chứ không chỉ cho ly đồ uống của mình.
Không thích quản lý thì barista có đường đi lên không?
Có nhánh chuyên môn như huấn luyện viên pha chế, phát triển đồ uống, kiểm soát chất lượng, rang xay. Nhánh này ít ghế hơn nhưng giữ được người giỏi nghề. Nhiều người cũng chọn mở quán riêng hoặc dạy pha chế.
Cửa hàng trưởng chuỗi cà phê và quản lý quán độc lập khác nhau thế nào?
Cửa hàng trưởng chuỗi làm theo chuẩn chung, không tự quyết giá hay công thức. Quản lý quán độc lập có quyền rộng hơn, làm cả việc mua hàng, quảng bá, nhưng thường ít hỗ trợ từ văn phòng. Khi chuyển qua lại, nên so phạm vi việc thật.
Lương barista và ca trưởng tính thế nào?
Barista bán thời gian thường tính theo giờ, toàn thời gian có lương tháng. Ca trưởng có thêm phụ cấp hoặc giá giờ cao hơn. Cửa hàng trưởng có thưởng theo kết quả. Mức cụ thể tra tin tuyển và khảo sát lương hiện hành.
Có cần chứng chỉ pha chế để được đề bạt không?
Chuỗi thường có bài kiểm tra pha chế riêng, ít khi đòi chứng chỉ bên ngoài. Giấy chứng nhận tập huấn an toàn thực phẩm theo quy định là giấy tờ hay được yêu cầu. Chứng chỉ bên ngoài là điểm cộng khi xin vào nhánh huấn luyện.