Thu ngân và thủ quỹ hoàn toàn có thể lên kế toán, và thứ tự thường gặp là: học một văn bằng chuyên môn kế toán trong khi vẫn làm việc cũ, xin chuyển sang một phần hành kế toán gần với tiền (kế toán bán hàng, kế toán thanh toán, kế toán công nợ), bàn giao quỹ nếu đang là thủ quỹ, rồi đi tiếp lên kế toán tổng hợp. Quãng đường này thường mất từ hai tới năm năm tuỳ việc học và cơ hội trong công ty.
Bài này nói rõ vì sao thu ngân, thủ quỹ khác kế toán ở chỗ nào, các bước chuyển theo thứ tự, văn bằng và chứng chỉ nào thật sự cần, nguyên tắc thủ quỹ không kiêm kế toán, và lương thay đổi ra sao. Số năm chỉ là khoảng tham khảo; quy định cụ thể nên tra văn bản hiện hành.
Thu ngân, thủ quỹ và kế toán khác nhau ở đâu
Thu ngân làm việc với tiền ở điểm bán: nhận tiền, trả tiền thừa, xuất hoá đơn hoặc phiếu thu, cân két cuối ca. Thủ quỹ giữ quỹ tiền mặt của doanh nghiệp: thu chi theo phiếu đã được duyệt, ghi sổ quỹ, kiểm quỹ định kỳ cùng kế toán. Cả hai đều chịu trách nhiệm vật chất về tiền mình giữ.
Kế toán làm việc với chứng từ và sổ sách: ghi nhận nghiệp vụ, hạch toán vào tài khoản, đối chiếu, lập báo cáo. Kế toán không giữ tiền, mà ghi lại tiền đi đâu, vì sao. Đây là khác biệt cốt lõi: thu ngân và thủ quỹ trả lời câu "tiền có đủ không", còn kế toán trả lời "tiền đó thuộc về khoản nào, được ghi đúng chưa".
Vì vậy chuyển từ thu ngân, thủ quỹ sang kế toán không chỉ là đổi bàn ngồi. Bạn cần kiến thức hạch toán, hiểu hệ thống tài khoản, nắm các loại thuế cơ bản, biết dùng phần mềm kế toán. Nhưng bạn có lợi thế mà nhiều sinh viên mới ra trường không có: đã quen chứng từ thật, hiểu tiền đi qua doanh nghiệp thế nào, và đã quen tính chính xác tới từng đồng.
Nguyên tắc thủ quỹ không kiêm kế toán và hệ quả khi chuyển
Nguyên tắc tách bạch. Luật Kế toán 2015 có nguyên tắc người làm kế toán không được kiêm thủ quỹ, thủ kho, người mua bán tài sản ở cùng đơn vị, trừ một số trường hợp đặc biệt được quy định. Mục đích là để người giữ tiền và người ghi sổ kiểm soát lẫn nhau. Bạn nên tra văn bản hiện hành để biết các ngoại lệ.
Hệ quả thứ nhất: phải bàn giao. Thủ quỹ được chuyển sang làm kế toán ở cùng công ty phải bàn giao quỹ cho người khác, có biên bản kiểm kê quỹ, ký xác nhận số dư. Không làm đủ bước này thì về sau nếu có chênh lệch, rất khó xác định trách nhiệm.
Hệ quả thứ hai: không làm song song lâu dài. Ở doanh nghiệp nhỏ, đôi khi một người được nhờ "giữ quỹ giúp" trong khi đã làm kế toán. Đây là tình trạng nên tránh, cả vì quy định lẫn vì rủi ro cho chính người đó khi có sai lệch.
Hệ quả thứ ba: phần hành đầu tiên. Người mới chuyển thường được giao phần hành không trực tiếp đối chiếu với quỹ mình vừa giữ trong một thời gian, như kế toán công nợ phải trả hay kế toán kho, để tránh nghi ngại về khách quan.
Thứ tự các bước chuyển lên kế toán
Ví dụ giả định: chị Mai làm thu ngân ở một chuỗi cửa hàng tại Cần Thơ ba năm, muốn lên kế toán. Thứ tự hợp lý:
- Kiểm tra văn bằng hiện có. Nếu chưa có bằng chuyên môn kế toán, chọn học trung cấp, cao đẳng hoặc đại học hệ vừa làm vừa học, hoặc văn bằng hai nếu đã có đại học ngành khác.
- Trong lúc học, xin được làm thêm việc giấy tờ gần với kế toán: tổng hợp doanh thu ca, đối chiếu tiền với báo cáo bán hàng, nhập phiếu thu vào phần mềm.
- Học dùng một phần mềm kế toán phổ biến và bảng tính thành thạo; nhiều công ty kiểm tra hai kỹ năng này khi tuyển kế toán phần hành.
- Khi có vị trí kế toán bán hàng, kế toán thanh toán hoặc công nợ, nộp đơn nội bộ. Người trong công ty thường được ưu tiên vì đã hiểu quy trình.
- Bàn giao quỹ hoặc két theo biên bản nếu đang giữ tiền, trước ngày nhận việc mới.
- Sau một hai năm làm phần hành, xin luân chuyển sang phần hành khác để chuẩn bị lên kế toán tổng hợp.
Thứ tự này cho phép bạn không bỏ việc đang có, vẫn có thu nhập trong lúc học, và tận dụng lợi thế người nội bộ. Bỏ ngang để đi học toàn thời gian là lựa chọn khác, nhanh hơn về bằng cấp nhưng mất kinh nghiệm thực tế liên tục.
Văn bằng và chứng chỉ: cái nào thật sự cần
Thị trường có rất nhiều khoá học và chứng chỉ kế toán. Bảng dưới phân loại theo mức cần thiết khi đi từ thu ngân, thủ quỹ lên các nấc kế toán.
| Loại | Vai trò | Khi nào cần |
|---|---|---|
| Văn bằng chuyên môn kế toán (trung cấp, cao đẳng, đại học) | Nền tảng; nhiều công ty ghi rõ trong yêu cầu tuyển | Gần như bắt buộc để làm kế toán chính thức |
| Khoá kế toán thực hành ngắn hạn | Giúp quen hạch toán, chứng từ, khai thuế trên tình huống thật | Bổ trợ, nhất là khi văn bằng thiên lý thuyết |
| Chứng chỉ tin học, phần mềm kế toán | Chứng minh làm được trên công cụ | Hay được hỏi khi tuyển phần hành |
| Chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng | Điều kiện pháp lý để làm kế toán trưởng | Chỉ cần khi nhắm tới nấc kế toán trưởng |
| Chứng chỉ hành nghề kế toán, chứng chỉ quốc tế | Hành nghề dịch vụ kế toán, hoặc làm ở doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài | Không cần ở nấc đầu; cân nhắc khi đã định hướng dài hạn |
Một lời khuyên thực tế: đừng mua nhiều khoá ngắn hạn cùng lúc. Một văn bằng nền tảng cộng một khoá thực hành tử tế cộng thành thạo phần mềm là đủ cho bước chuyển đầu tiên. Các chứng chỉ cao hơn để dành cho khi bạn đã biết mình muốn đi tới đâu.
Phần hành kế toán nào hợp với người đi lên từ thu ngân, thủ quỹ
Kế toán bán hàng và doanh thu là lựa chọn tự nhiên cho thu ngân: bạn đã quen hoá đơn, phương thức thanh toán, khuyến mãi, trả hàng. Việc của kế toán bán hàng là ghi nhận doanh thu, theo dõi công nợ khách mua chịu, đối chiếu tiền thu với hoá đơn đã xuất. Người từng đứng quầy thường phát hiện nhanh chỗ lệch mà người chỉ nhìn sổ hay bỏ sót.
Kế toán thanh toán, kế toán tiền là lựa chọn tự nhiên cho thủ quỹ: lập phiếu thu chi, đối chiếu sổ quỹ với sổ kế toán, theo dõi tiền gửi ngân hàng. Tuy nhiên vì nguyên tắc tách bạch, thủ quỹ cũ thường cần một khoảng cách thời gian hoặc chuyển sang bộ phận khác trước khi đảm nhận phần hành đối chiếu trực tiếp với quỹ mình từng giữ.
Kế toán công nợ phải trả và kế toán kho là hai phần hành tốt để mở rộng hiểu biết. Chúng dạy bạn luồng mua hàng, nhập kho, thanh toán cho nhà cung cấp, những thứ thu ngân, thủ quỹ ít thấy. Đi qua cả bán và mua là nền tốt để lên kế toán tổng hợp sau này.
Những sai lầm hay gặp khi chuyển sang kế toán
Học xong mới tính chuyện thực hành. Nhiều người dồn sức lấy bằng rồi mới bắt đầu tìm việc kế toán, khi đó hồ sơ vẫn trống phần kinh nghiệm. Làm thêm việc giấy tờ ngay trong lúc học giúp bạn có câu chuyện cụ thể để kể khi phỏng vấn nội bộ.
Nhảy việc sang công ty khác chỉ để có chữ kế toán. Rời công ty đang hiểu rõ quy trình để nhận một vị trí kế toán ở nơi lạ có thể khiến bạn mất lợi thế người nội bộ. Hãy thử đường chuyển nội bộ trước, trừ khi công ty hiện tại không có phòng kế toán đủ lớn.
Giữ quỹ "giúp" sau khi đã làm kế toán. Đây là tình huống hay gặp ở doanh nghiệp nhỏ và dễ dẫn tới rắc rối khi có chênh lệch. Hãy đề nghị bàn giao dứt điểm, có biên bản.
Coi kế toán chỉ là nhập số. Người đi lên từ quầy thu ngân đôi khi làm kế toán như làm thu ngân: nhập đúng là xong. Kế toán cần hiểu vì sao hạch toán như vậy, ảnh hưởng tới thuế và báo cáo thế nào; thiếu phần hiểu này thì khó lên tổng hợp.
Học quá nhiều chứng chỉ ngắn hạn. Thời gian và tiền bạc nên dồn cho một văn bằng nền tảng và một phần mềm dùng thành thạo, hơn là năm sáu chứng nhận mà nhà tuyển dụng ít khi hỏi tới.
Lương thay đổi thế nào khi chuyển sang kế toán
Thu ngân và thủ quỹ thường có lương cố định cộng phụ cấp trách nhiệm giữ tiền ở một số doanh nghiệp. Khi chuyển sang kế toán phần hành, lương xếp theo khung của vị trí kế toán; ở nhiều nơi không tăng ngay, thậm chí ngang hoặc thấp hơn một chút trong giai đoạn đầu vì mất phụ cấp giữ tiền và bạn đang là người mới ở vị trí mới.
Lợi ích về lương thể hiện rõ ở giai đoạn sau: nấc kế toán có thang đi tiếp lên tổng hợp, kế toán trưởng, trong khi thang thu ngân, thủ quỹ ngắn và thường dừng ở trưởng ca hoặc thủ quỹ chính. Nói cách khác, bạn đổi một chút thu nhập ngắn hạn lấy một cái thang dài hơn.
Mức lương cụ thể khác nhau theo ngành, quy mô và vùng; hãy tra tin tuyển dụng kế toán phần hành ở tỉnh thành mình và khảo sát lương hiện hành. Khi chuyển nội bộ, nên hỏi rõ phụ cấp nào mất, phụ cấp nào thêm, và khi nào được xét lương lần đầu ở vị trí mới.
Câu hỏi thường gặp
Thu ngân có lên kế toán được không?
Được. Con đường phổ biến là học văn bằng kế toán hệ vừa làm vừa học, xin chuyển sang phần hành gần với tiền như kế toán bán hàng hay thanh toán, rồi luân chuyển qua các phần hành khác. Quãng đường thường mất hai tới năm năm, tham khảo.
Thủ quỹ có được kiêm kế toán không?
Theo nguyên tắc của Luật Kế toán 2015, người làm kế toán không được kiêm thủ quỹ ở cùng đơn vị, trừ một số trường hợp được quy định. Thủ quỹ chuyển sang kế toán cần bàn giao quỹ có biên bản. Nên tra văn bản hiện hành để biết ngoại lệ.
Không có bằng kế toán có làm kế toán được không?
Một số doanh nghiệp nhỏ vẫn nhận người chưa có bằng làm phần hành đơn giản, nhưng phần lớn yêu cầu văn bằng chuyên môn. Để đi lên kế toán tổng hợp và kế toán trưởng, văn bằng gần như bắt buộc, kế toán trưởng còn cần điều kiện pháp lý riêng.
Học kế toán vừa làm vừa học mất bao lâu?
Tuỳ hệ đào tạo và văn bằng đang có. Trung cấp, cao đẳng thường ngắn hơn đại học; người đã có đại học ngành khác có thể học văn bằng hai. Nên hỏi trực tiếp cơ sở đào tạo về thời gian và điều kiện tuyển sinh hiện hành.
Thủ quỹ chuyển sang kế toán có bị giảm lương không?
Có thể trong giai đoạn đầu, vì mất phụ cấp giữ tiền và bắt đầu ở nấc phần hành. Bù lại thang kế toán dài hơn, có thể lên tổng hợp và kế toán trưởng. Nên hỏi rõ các khoản phụ cấp trước khi nhận chuyển.
Thu ngân nên học thêm gì trước khi xin chuyển sang kế toán?
Nên học thành thạo bảng tính, một phần mềm kế toán phổ biến, kiến thức cơ bản về hoá đơn và thuế giá trị gia tăng. Song song đó, xin làm thêm việc tổng hợp doanh thu, đối chiếu tiền với báo cáo bán hàng để có kinh nghiệm thực tế.