Bếp của một khách sạn lớn thường có ba tầng chức vụ: tầng tổ bếp (phụ bếp, đầu bếp các bậc, tổ trưởng một khu), tầng bếp trưởng từng khu hoặc từng nhà hàng, và tầng điều hành gồm bếp phó điều hành với bếp trưởng điều hành. Người mới vào nghề đi từ phụ bếp lên đầu bếp, rồi tổ trưởng, rồi bếp phó, và chỉ một số ít đi tới ghế điều hành cả hệ thống bếp.
Khác biệt giữa các nấc không nằm ở chỗ nấu ngon hơn, mà ở phạm vi chịu trách nhiệm: từ một món, sang một khu bếp trong một ca, rồi một nhà hàng, rồi toàn bộ đồ ăn của khách sạn gồm nhà hàng, tiệc, phục vụ tại phòng và bếp ăn nhân viên. Bài dưới vẽ thang theo cách đó, kèm điều kiện thường gặp để lên nấc, khoảng thời gian tham khảo và cách lương thay đổi.
Sơ đồ thang chức vụ bếp khách sạn lớn từ dưới lên
Tên gọi mỗi khách sạn hơi khác, nhưng thứ bậc gần như thống nhất vì nghề bếp khách sạn đi theo hệ thống bếp kiểu Pháp. Bảng dưới đọc từ dưới lên, cột cuối là người mà nấc đó báo cáo trực tiếp.
| Nấc (từ dưới lên) | Tên thường gặp | Phạm vi trách nhiệm | Báo cáo cho |
|---|---|---|---|
| 1 | Nhân viên rửa, tạp vụ bếp, học việc | Dụng cụ, vệ sinh, sơ chế đơn giản theo chỉ dẫn | Tổ trưởng hoặc giám sát vệ sinh bếp |
| 2 | Phụ bếp bậc 3, bậc 2, bậc 1 (commis) | Sơ chế và nấu theo công thức trong một khu | Đầu bếp phụ trách khu |
| 3 | Đầu bếp chính một khu (demi chef) | Thay tổ trưởng khi vắng, giữ chất lượng một ca | Tổ trưởng khu |
| 4 | Tổ trưởng khu (chef de partie) | Một khu: nóng, lạnh, nướng, bánh, Á, tiệc | Bếp phó hoặc bếp trưởng nhà hàng |
| 5 | Bếp phó (sous chef) | Điều hành ca, lịch làm, đặt hàng, đào tạo | Bếp trưởng nhà hàng hoặc bếp trưởng điều hành |
| 6 | Bếp trưởng nhà hàng, bếp trưởng khu (chef de cuisine) | Một nhà hàng hoặc một mảng như tiệc, bánh | Bếp phó điều hành |
| 7 | Bếp phó điều hành | Toàn bộ các bếp khi bếp trưởng điều hành vắng | Bếp trưởng điều hành |
| 8 | Bếp trưởng điều hành (executive chef) | Mọi đồ ăn của khách sạn, chi phí và nhân sự bếp | Giám đốc ẩm thực hoặc tổng quản lý |
Khách sạn tầm trung thường gộp nấc 6 và 7, có khi chỉ còn bếp trưởng, một hai bếp phó và các tổ trưởng. Tên tiếng Anh trong ngoặc là cách gọi phổ biến; nghĩa chi tiết của từng tên nằm ở mảng từ điển chức danh, còn ở đây chỉ dùng để định vị nấc.
Ba tầng của thang bếp: mỗi tầng gánh việc gì
Tầng tổ bếp làm ra món ăn. Phụ bếp, đầu bếp và tổ trưởng là người đứng bếp suốt ca. Phụ bếp được giao việc theo công thức đã chốt: cắt, ướp, nấu nước dùng, dựng đĩa. Đầu bếp chính của khu tự quyết thứ tự làm trong ca và sửa món khi khách phàn nàn. Tổ trưởng chịu trách nhiệm cả khu: đủ nguyên liệu trước giờ mở, món ra đúng chuẩn, người mới được kèm. Ở tầng này, thước đo là món ra đều, đúng giờ, không hao hụt bất thường.
Tầng bếp trưởng khu quản lý một bếp như một đơn vị kinh doanh nhỏ. Bếp trưởng nhà hàng hay bếp trưởng tiệc vẫn đứng bếp vào giờ cao điểm, nhưng phần lớn thời gian dành cho thực đơn, giá vốn món, lịch làm việc, tuyển và đào tạo. Họ làm việc trực tiếp với quản lý nhà hàng bên sảnh và với bộ phận mua hàng. Một bếp trưởng khu giỏi nấu mà không giữ được giá vốn món thì chưa làm tròn ghế này.
Tầng điều hành gần với ban giám đốc hơn là với bếp. Bếp trưởng điều hành ngồi trong các cuộc họp kế hoạch của khách sạn, bàn ngân sách bếp cả năm, duyệt nhà cung cấp, chịu trách nhiệm an toàn thực phẩm toàn khách sạn và quyết định ai được đề bạt. Phần nấu trực tiếp thu hẹp lại ở thử món mới, kiểm tra tiệc lớn và đón khách quan trọng. Bếp phó điều hành gánh phần vận hành hằng ngày để bếp trưởng điều hành có thời gian cho những việc đó.
Điều kiện thường gặp để lên từng nấc
Không khách sạn nào đề bạt chỉ vì đủ năm. Dưới đây là những điều kiện hay được hỏi tới khi xét lên nấc, theo kinh nghiệm chung của nghề; mỗi khách sạn có tiêu chí viết riêng trong quy chế nhân sự.
- Phụ bếp lên đầu bếp chính của khu: làm được mọi món của khu mà không cần nhìn công thức, giữ chuẩn khi đông khách, tự chuẩn bị đủ đồ sơ chế cho một ca, có chứng nhận đã tập huấn an toàn thực phẩm theo quy định.
- Đầu bếp lên tổ trưởng: đã xoay qua ít nhất hai khu, biết đặt hàng cho khu theo dự báo khách, kèm được người mới, viết được công thức chuẩn có định lượng và tính được giá vốn một món.
- Tổ trưởng lên bếp phó: điều hành được cả bếp trong một ca khi bếp trưởng vắng, xếp lịch làm cho tổ, xử lý được sự cố như thiếu người, hỏng thiết bị, khách dị ứng; đọc được báo cáo chi phí bếp hằng tháng.
- Bếp phó lên bếp trưởng khu: tự dựng một thực đơn có lãi, giữ giá vốn trong mức khách sạn đặt ra nhiều tháng liền, có kinh nghiệm tiệc hoặc mở nhà hàng mới, giao tiếp được với khách và với bên sảnh.
- Bếp trưởng khu lên bếp trưởng điều hành: từng phụ trách nhiều hơn một bếp, lập và bảo vệ được ngân sách bếp năm, quản lý được hệ thống an toàn thực phẩm toàn khách sạn, thường cần tiếng Anh tốt nếu khách sạn do tập đoàn nước ngoài quản lý.
Điểm chung của các bước: càng lên cao, phần việc giấy tờ và con người càng nặng. Nhiều đầu bếp nấu rất giỏi dừng ở tổ trưởng vì không thích phần đó, và đó là lựa chọn hợp lý chứ không phải thất bại.
Mỗi nấc thường ở bao lâu: khoảng tham khảo
Khoảng thời gian dưới đây là mức hay gặp ở khách sạn lớn, chỉ để tham khảo. Thực tế dao động mạnh theo người, theo khách sạn đang mở rộng hay đang co lại, và theo việc có chịu chuyển nơi làm hay không.
| Bước chuyển | Khoảng thường gặp (tham khảo) | Điều làm nhanh hơn | Điều làm chậm lại |
|---|---|---|---|
| Học việc lên phụ bếp chính thức | Vài tháng đến một năm | Học nghề bài bản trước khi vào | Chỉ làm một việc lặp lại |
| Phụ bếp qua các bậc lên đầu bếp chính | Hai đến bốn năm | Xoay khu chủ động, xin trực tiệc | Ngại ca tối, ngại khu nóng |
| Đầu bếp lên tổ trưởng | Một đến ba năm | Khách sạn mở thêm nhà hàng | Tổ trưởng cũ ở lâu, không có ghế trống |
| Tổ trưởng lên bếp phó | Hai đến bốn năm | Biết tính chi phí, có ngoại ngữ | Chỉ giỏi một khu |
| Bếp phó lên bếp trưởng khu | Hai đến năm năm | Chuyển sang khách sạn mới khai trương | Ở một nơi chờ người trên nghỉ |
| Bếp trưởng khu lên điều hành | Không cố định | Đã phụ trách nhiều bếp, từng mở bếp mới | Thiếu kinh nghiệm ngân sách |
Một quy luật hay thấy: phần lớn các lần lên nấc lớn xảy ra khi đổi nơi làm, nhất là khi sang khách sạn sắp khai trương, vì nơi đó cần dựng cả đội bếp cùng lúc. Ở lại một chỗ thì phải chờ ghế phía trên trống.
Ngả rẽ giữa đường: chuyên sâu một mảng hay đi lên quản lý
Từ nấc tổ trưởng trở lên, thang bếp tách thành hai hướng. Hướng thứ nhất là đi sâu một mảng: bếp bánh, bếp tiệc, bếp Á, bếp lạnh, sơ chế thịt cá. Bếp bánh gần như là một thang riêng, có tổ trưởng bánh, bếp phó bánh và bếp trưởng bánh, báo cáo thẳng cho bếp trưởng điều hành. Người đi hướng này có thể dừng ở bếp trưởng bánh suốt nhiều năm mà vẫn được trọng vì khó thay.
Hướng thứ hai là đi lên quản lý: bếp phó, bếp trưởng nhà hàng, rồi điều hành. Hướng này cần xoay qua nhiều khu để hiểu cả bếp, và cần chịu được phần việc văn phòng như lịch làm, đánh giá nhân viên, họp ngân sách. Một bếp trưởng điều hành từng chỉ làm bánh là chuyện hiếm, vì họ thiếu trải nghiệm điều hành bếp nóng trong giờ đông khách.
Ngoài hai hướng đó còn những ngả ra khỏi khách sạn: bếp trưởng chuỗi nhà hàng, phụ trách phát triển món cho công ty thực phẩm, quản lý bếp ăn công nghiệp, dạy nghề ở trường. Ngả nào cũng dùng được kinh nghiệm khách sạn lớn, vì nơi đó dạy kỷ luật vệ sinh và định lượng rất chặt. Khi chọn, hãy tự hỏi mình muốn thời gian trong ngày dành cho nồi chảo hay cho con người và bảng chi phí.
Lương thay đổi thế nào khi lên nấc
Lương bếp khách sạn thường có nhiều phần. Phần lương cứng theo hợp đồng; phí dịch vụ khách sạn thu của khách rồi chia lại cho nhân viên theo quy chế (nhiều nơi chia theo điểm, nấc cao điểm nhiều hơn); phụ cấp như ca đêm, độc hại nóng, ăn ca; thưởng theo kết quả kinh doanh hoặc điểm kiểm tra vệ sinh. Bài không nêu con số; mức thật xem ở khảo sát lương và tin tuyển đang đăng.
Từ phụ bếp lên tổ trưởng, phần tăng chủ yếu ở lương cứng. Phần phí dịch vụ chia theo điểm cũng tăng nhưng chậm hơn. Ở tầng tổ bếp, chênh lệch giữa hai bậc liền kề thường nhỏ, nên nhiều người thấy lên bậc mà túi tiền đổi không nhiều; chênh lệch rõ hơn khi lên tổ trưởng vì có thêm phụ cấp trách nhiệm.
Từ bếp phó trở lên, lương gắn với kết quả. Bếp trưởng khu và bếp trưởng điều hành thường có thưởng gắn với giá vốn món, doanh thu ẩm thực, điểm đánh giá an toàn thực phẩm. Năm kinh doanh kém, phần này co lại. Khách sạn do tập đoàn quốc tế quản lý thường có thang lương theo band, trong khi khách sạn tư nhân thương lượng từng người.
Vùng và loại khách sạn làm lương chênh nhiều hơn chức vụ. Cùng ghế bếp phó, khách sạn nghỉ dưỡng ở vùng biển mùa cao điểm và khách sạn thành phố quanh năm có cách trả khác nhau. Khi so lương, hãy so cùng hạng sao, cùng vùng, cùng loại chủ sở hữu, rồi mới so chức vụ.
Câu hỏi thường gặp
Phụ bếp mất bao lâu mới lên được bếp trưởng khách sạn?
Không có con số cố định. Theo khoảng hay gặp ở khách sạn lớn, từ phụ bếp lên bếp phó đã mất nhiều năm, lên bếp trưởng khu thêm vài năm nữa. Người đổi nơi làm đúng lúc, nhất là sang khách sạn sắp khai trương, thường đi nhanh hơn người ở một chỗ chờ ghế trống.
Bếp trưởng điều hành có còn đứng bếp nấu không?
Có, nhưng ít hơn nhiều so với các nấc dưới. Phần lớn thời gian của bếp trưởng điều hành dành cho ngân sách, nhân sự, nhà cung cấp, an toàn thực phẩm và họp với ban giám đốc. Họ vẫn thử món mới, giám sát tiệc lớn và vào bếp khi có khách quan trọng.
Làm bếp bánh có lên được bếp trưởng điều hành không?
Lên được nhưng ít gặp. Bếp bánh là một thang riêng, đỉnh thường là bếp trưởng bánh. Muốn lên điều hành, người làm bánh nên xin xoay sang bếp nóng hoặc bếp tiệc một thời gian để có kinh nghiệm điều hành bếp đông khách và quản lý nhiều tổ.
Có cần bằng cấp để được đề bạt trong bếp khách sạn không?
Chứng chỉ nghề bếp và giấy chứng nhận tập huấn an toàn thực phẩm là nền thường được yêu cầu. Lên cao, khách sạn chú trọng kinh nghiệm thật và khả năng quản lý chi phí, con người. Bằng quản trị khách sạn hay ngoại ngữ là điểm cộng khi xét các ghế từ bếp phó trở lên.
Lương bếp khách sạn gồm những phần nào?
Thường gồm lương cứng, phần phí dịch vụ chia lại theo quy chế, các phụ cấp và thưởng. Lên nấc cao, phần thưởng gắn với kết quả như giá vốn món, doanh thu ẩm thực chiếm tỷ trọng lớn hơn. Mức cụ thể khác nhau theo vùng, hạng sao và chủ sở hữu, nên cần tra khảo sát lương hiện hành.
Từ bếp khách sạn chuyển sang chuỗi nhà hàng có giữ được cấp không?
Thường quy đổi theo phạm vi trách nhiệm chứ không theo tên. Bếp phó khách sạn lớn có thể vào chuỗi ở vị trí bếp trưởng một cửa hàng, còn bếp trưởng khu có thể nhận ghế phụ trách bếp nhiều cửa hàng. Hãy hỏi rõ số người, số bếp, quyền đặt hàng trước khi nhận.