Sau nấc senior, lập trình viên thường đứng trước hai ngả: lên tech lead rồi engineering manager để quản lý người, hoặc lên staff rồi principal để làm chuyên gia kỹ thuật ở phạm vi rộng hơn. Ngả quản lý đo bằng kết quả của cả nhóm, ngả chuyên gia đo bằng tầm ảnh hưởng kỹ thuật lên nhiều nhóm. Cả hai đều là thăng tiến thật, không ngả nào thấp hơn ngả nào ở công ty có thang song song.
Chọn sai ngả là lý do phổ biến khiến một senior giỏi trở thành trưởng nhóm mệt mỏi, hoặc một người có năng khiếu dẫn dắt bị giữ lại viết mã. Bài so sánh ngày làm việc thật của mỗi ngả, điều kiện thường gặp để lên, cách lương được tính, và bộ câu hỏi giúp bạn chọn.
Ngã ba sau senior: vì sao phải chọn
Ở nấc senior, bạn vẫn dành phần lớn thời gian để tự làm kỹ thuật. Lên cao hơn nữa, thời gian của một người không đủ để tạo thêm giá trị chỉ bằng tay mình, nên công ty đòi bạn nhân sức qua người khác. Có hai cách nhân: nhân qua con người (giúp năm, bảy người làm tốt hơn) hoặc nhân qua kỹ thuật (đưa ra quyết định, công cụ, chuẩn mực mà hàng chục người dùng).
Công ty nhỏ thường chỉ có cách thứ nhất, tức là lên trưởng nhóm. Công ty có từ vài chục kỹ sư trở lên mới bắt đầu có nấc staff, principal riêng. Vì vậy câu hỏi đầu tiên không phải "mình thích ngả nào" mà là "công ty mình có ngả đó không". Nếu không có, lựa chọn ngả chuyên gia có thể đồng nghĩa với đổi công ty.
Một số công ty dùng tên tech lead cho vai vẫn ở ngả chuyên gia: người dẫn kỹ thuật cho một nhóm nhưng không đánh giá nhân sự. Nơi khác dùng team lead cho vai nửa quản lý. Trước khi nhận, hãy hỏi rõ vai đó có đánh giá hiệu suất, có duyệt nghỉ phép, có tham gia tuyển người không. Ba câu đó cho biết bạn đang bước vào ngả nào.
Thời điểm đứng trước ngã ba cũng khác nhau giữa người với người. Có người vừa lên senior một năm đã được mời làm trưởng nhóm vì nhóm đột ngột thiếu người; có người ở senior năm, sáu năm (tham khảo) rồi mới thấy mình muốn đổi. Được mời sớm không có nghĩa là phải nhận ngay: nói rõ với quản lý bạn cần vài tuần để cân nhắc, hỏi kỹ phạm vi vai mới, và hỏi người đang giữ vai tương tự ở bộ phận khác về một ngày làm việc của họ.
Một tuần làm việc ở hai ngả trông khác nhau thế nào
So sánh dưới mô tả mức thường gặp ở công ty có thang song song. Tỷ lệ thời gian là ước lượng tham khảo, thay đổi theo giai đoạn dự án.
| Khía cạnh | Tech lead → engineering manager | Staff → principal |
|---|---|---|
| Thời gian viết mã | Giảm dần, tech lead còn khá nhiều, manager rất ít | Vẫn viết, chủ yếu phần khó hoặc mẫu cho người khác theo |
| Họp và trao đổi | Nhiều: gặp riêng từng người, họp kế hoạch, làm việc với sản phẩm | Nhiều nhưng khác loại: duyệt thiết kế, thống nhất giữa các nhóm |
| Thành quả được đo bằng | Nhóm giao hàng đúng hạn, người trong nhóm tiến bộ, ít người nghỉ | Quyết định kỹ thuật đúng, hệ thống bền, nhiều nhóm làm theo chuẩn |
| Ra quyết định về | Ai làm gì, ưu tiên việc nào, tuyển ai | Dùng công nghệ gì, thiết kế ra sao, nợ kỹ thuật nào trả trước |
| Rủi ro thường gặp | Mất dần tay nghề, kẹt giữa cấp trên và nhóm | Ảnh hưởng mà không có quyền, dễ bị coi là người nói nhiều làm ít |
Nếu đọc cột giữa thấy hứng thú, ngả quản lý hợp với bạn. Nếu cột phải làm bạn muốn bắt tay vào ngay, ngả chuyên gia hợp hơn. Nếu cả hai đều thấy nặng, ở lại senior thêm một thời gian là lựa chọn tỉnh táo.
Ngả quản lý: tech lead rồi engineering manager
Tech lead là bước đệm. Bạn vẫn là người kỹ thuật giỏi nhất hoặc gần nhất của nhóm, nhưng phải chia việc, gỡ vướng cho người khác, đại diện nhóm khi làm việc với sản phẩm và kiểm thử. Sai lầm hay gặp là ôm phần khó về mình làm, nhóm thì chờ.
Engineering manager chịu trách nhiệm về con người. Tuyển người, gặp riêng từng người định kỳ, đánh giá hiệu suất, đề xuất tăng lương, xử lý khi có người làm kém hoặc xung đột. Đây là việc mà nhiều kỹ sư giỏi không thích và không quen.
Điều kiện thường gặp để lên. Đã từng dẫn một dự án nhiều người tới đích, đã kèm ít nhất một hai người lên được nấc, được đồng nghiệp tìm đến khi có tranh chấp kỹ thuật. Nhiều công ty cho làm thử vai tech lead một quý trước khi bổ nhiệm.
Đi tiếp lên đâu. Trưởng bộ phận kỹ thuật quản lý nhiều nhóm, rồi giám đốc kỹ thuật hoặc phó chủ tịch kỹ thuật ở công ty lớn. Từ đây gần như không quay lại viết mã hằng ngày.
Ngả chuyên gia: staff rồi principal
Staff engineer nhận bài toán của nhiều nhóm. Ví dụ giả định: ba nhóm cùng gọi một dịch vụ thanh toán cũ, mỗi nhóm vá một kiểu. Staff engineer được giao thiết kế lại, thuyết phục cả ba nhóm theo, và tự viết phần lõi khó nhất.
Principal định hướng kỹ thuật cho cả mảng. Người ở nấc này quyết những việc ảnh hưởng nhiều năm: chọn nền tảng, chuẩn bảo mật, cách tổ chức dữ liệu. Ở công ty vừa, có khi cả công ty chỉ có một hai principal.
Ảnh hưởng mà không có quyền. Đây là kỹ năng khó nhất của ngả chuyên gia: không ai báo cáo cho bạn, nhưng bạn phải khiến nhiều nhóm thay đổi cách làm. Công cụ chính là văn bản thiết kế viết rõ ràng, bằng chứng đo được và uy tín đã tích luỹ.
Điều kiện thường gặp để lên. Có ít nhất một hai lần giải quyết bài toán vượt khỏi nhóm mình với kết quả đo được; văn bản thiết kế được nhiều người dẫn lại; được quản lý của nhóm khác đề cử. Hồ sơ xét lên staff thường dày hơn hồ sơ lên manager.
Lương và cấu phần ở hai ngả
Ở công ty có thang song song thật, staff thường cùng dải lương với engineering manager, principal cùng dải với trưởng bộ phận hoặc giám đốc. Chi tiết con số tuỳ công ty và thị trường, bạn nên đọc khảo sát lương ngành công nghệ hiện hành, so đúng nấc và đúng loại công ty.
Khác biệt nằm ở cấu phần. Ngả quản lý hay có phụ cấp chức vụ hoặc phụ cấp quản lý ghi riêng, thưởng gắn với kết quả của cả nhóm. Ngả chuyên gia ít khi có phụ cấp chức vụ, thưởng gắn với kết quả dự án kỹ thuật, và ở công ty sản phẩm có thể nhận phần cổ phần tương đương. Ở công ty chỉ có ngả quản lý, người muốn ở lại kỹ thuật thường chạm trần khung senior và phải chấp nhận tăng chậm.
Một điểm nữa cần hỏi khi nhận vai mới là chu kỳ xét lương có đổi không. Có nơi xét manager theo kết quả năm của cả bộ phận, xét staff theo đánh giá chéo của nhiều nhóm; hai cách này cho kết quả rất khác nhau trong năm sản phẩm gặp khó.
Đừng chọn ngả theo khoản phụ cấp. Khoản đó nhỏ so với rủi ro chọn sai việc mình làm hằng ngày trong năm năm tới.
Bốn ngộ nhận khiến senior chọn sai ngả
Lên quản lý mới là thăng tiến thật. Ở công ty có thang song song, staff và manager được xếp cùng dải, cùng được mời vào các cuộc họp quyết định. Coi quản lý là con đường duy nhất khiến nhiều người giỏi kỹ thuật rời bỏ đúng việc mình làm tốt nhất.
Giỏi kỹ thuật nhất nhóm thì nên làm trưởng nhóm. Trưởng nhóm cần kiên nhẫn với người chậm hơn, chịu được việc không tự tay làm, và giỏi nói chuyện khó. Đó là bộ kỹ năng khác hẳn tay nghề viết mã. Người giỏi nhất nhóm đôi khi hợp ngả staff hơn.
Ngả chuyên gia là chỗ né việc quản lý. Staff và principal vẫn phải dẫn dắt, chỉ khác là dẫn bằng thiết kế và uy tín thay vì bằng quyền. Người chọn ngả này để tránh giao tiếp sẽ thấy nó còn nặng giao tiếp hơn ngả quản lý.
Chọn một lần là xong. Nhiều người đi qua cả hai ngả trong đời làm nghề: làm manager vài năm rồi quay về principal, hoặc ngược lại. Chọn ngả cho giai đoạn hai ba năm tới là đủ, không cần chọn cho cả đời. Điều quan trọng là mỗi lần đổi, bạn nói rõ với quản lý lý do và kỳ vọng mới.
Chọn ngả nào: sáu câu tự hỏi
Mỗi câu trả lời nghiêng về một ngả. Đếm xem bên nào nhiều hơn.
- Cuối ngày, bạn thấy vui hơn khi tự gỡ được một lỗi khó hay khi một người trong nhóm gỡ được nhờ bạn chỉ?
- Bạn có chịu được một tuần không viết dòng mã nào mà vẫn thấy mình làm việc có ích không?
- Nói chuyện khó với người làm kém (nhắc nhở, góp ý thẳng) làm bạn khó chịu tới mức nào?
- Bạn thích viết văn bản thiết kế dài để thuyết phục người khác không?
- Bạn muốn được đánh giá bằng kết quả của người khác hay bằng quyết định của chính mình?
- Công ty hiện tại có nấc staff thật, có người đang giữ nấc đó và được tôn trọng không?
Nếu chọn rồi mà không hợp, phần lớn công ty cho quay lại. Quay từ manager về ngả chuyên gia thường dễ hơn chiều ngược lại, nhưng nên đổi trong hai năm đầu khi tay nghề kỹ thuật còn nóng. Hỏi trước quản lý trực tiếp về chính sách đổi ngả để khỏi bất ngờ.
Câu hỏi thường gặp
Tech lead và engineering manager khác nhau thế nào?
Tech lead dẫn dắt kỹ thuật cho một nhóm, vẫn viết mã nhiều và thường không đánh giá nhân sự. Engineering manager chịu trách nhiệm về con người: tuyển, đánh giá, phát triển, giữ chân. Ở công ty nhỏ, một người có thể gánh cả hai vai dưới một chức danh trưởng nhóm.
Staff engineer có phải là quản lý không?
Không. Staff engineer ở ngả chuyên gia, thường không có ai báo cáo trực tiếp. Họ giải các bài toán kỹ thuật vắt qua nhiều nhóm và ảnh hưởng bằng thiết kế, bằng chứng, uy tín chứ không bằng quyền quản lý.
Công ty không có nấc staff thì senior đi đâu?
Có ba lựa chọn: lên trưởng nhóm, ở lại senior lâu dài với mức tăng chậm hơn, hoặc chuyển sang công ty có thang chuyên gia. Trước khi đổi việc, có thể đề xuất với công ty thiết lập nấc chuyên gia nếu số kỹ sư đã đủ lớn.
Làm manager rồi có quay lại làm kỹ thuật được không?
Được, và khá phổ biến. Nhiều người sau một hai năm quản lý nhận ra mình hợp với kỹ thuật hơn. Quay lại càng sớm càng dễ vì tay nghề chưa mai một. Khi quay lại, nấc danh nghĩa có thể được xếp ngang staff hoặc senior tuỳ công ty.
Ngả chuyên gia có lương thấp hơn ngả quản lý không?
Ở công ty có thang song song thật, hai ngả được đặt cùng dải lương ở nấc tương đương. Khác biệt chủ yếu ở cấu phần: ngả quản lý hay có phụ cấp chức vụ, ngả chuyên gia nghiêng về thưởng dự án hoặc cổ phần. Ở công ty chỉ có một ngả, người ở lại kỹ thuật dễ chạm trần sớm hơn.
Làm thử vai tech lead có nên nhận không?
Nên, nếu được nói rõ thời hạn thử, tiêu chí đánh giá và quyền quay lại vai cũ. Thử một quý giúp bạn biết mình có chịu được nhịp họp, nhịp gỡ vướng cho người khác hay không, trước khi gắn với chức danh quản lý.