Ở công ty đủ lớn, đường từ lập trình viên lên giám đốc công nghệ (CTO) thường đi qua senior, tech lead, engineering manager, trưởng bộ phận kỹ thuật (head of engineering hoặc director), có khi thêm phó chủ tịch kỹ thuật, rồi mới tới CTO. Mỗi nấc bạn bỏ bớt một phần việc tự tay và nhận thêm một tầng trách nhiệm: từ mã nguồn, sang con người, sang tổ chức, sang chiến lược và tiền.
Ở công ty khởi nghiệp, chức danh CTO có thể đến rất sớm, nhưng nội dung công việc khác hẳn CTO của công ty hàng trăm kỹ sư. Bài tách rõ hai trường hợp, đi qua từng nấc ở giữa, nói việc thay đổi ở mỗi nấc, và cách lương, cổ phần thay đổi khi lên cao. Thời gian ở mỗi nấc trong bài chỉ là mức tham khảo.
CTO ở công ty nhỏ và CTO ở công ty lớn là hai nghề khác nhau
Ở công ty khởi nghiệp vài người, CTO thường là người kỹ thuật giỏi nhất và là đồng sáng lập. Việc hằng ngày vẫn là viết mã, chọn công nghệ, tự dựng hệ thống và tuyển vài kỹ sư đầu tiên. Chức danh nghe cao nhưng nấc thực tế gần với senior hoặc tech lead cộng thêm phần chịu trách nhiệm cuối cùng.
Ở công ty hàng trăm kỹ sư, CTO gần như không viết mã. Việc chính là định hướng công nghệ nhiều năm, ngân sách hạ tầng và nhân sự, tổ chức các khối kỹ thuật, tuyển và giữ lãnh đạo cấp dưới, và ngồi ban điều hành để nói chuyện với tổng giám đốc, hội đồng quản trị, nhà đầu tư. Nhiều công ty lớn còn tách vai CTO (hướng công nghệ) và phó chủ tịch kỹ thuật (vận hành tổ chức kỹ thuật).
Vì vậy, khi ai đó nói "muốn làm CTO", câu hỏi đầu tiên là CTO ở công ty cỡ nào. Đi qua khởi nghiệp nhanh hơn nhưng nấc thực chất không cao; đi trong công ty lớn chậm hơn nhưng mỗi nấc được kiểm chứng rõ hơn.
Các nấc ở giữa và việc thay đổi
Bảng mô tả đường đi ở công ty có tổ chức kỹ thuật vài trăm người. Mỗi hàng ghi việc bạn phải buông và việc phải nhận thêm.
| Nấc | Buông bớt | Nhận thêm | Thường quản lý |
|---|---|---|---|
| Senior | Chờ người khác chia việc | Thiết kế, kèm người, xử lý việc mơ hồ | Không ai |
| Tech lead | Ôm phần khó về làm một mình | Chia việc, gỡ vướng, đại diện nhóm | Một nhóm nhỏ, không chính thức |
| Engineering manager | Phần lớn thời gian viết mã | Tuyển, đánh giá, phát triển con người | Một hai nhóm |
| Trưởng bộ phận kỹ thuật | Quản lý trực tiếp từng kỹ sư | Quản lý các quản lý, tổ chức nhóm, kế hoạch năm | Nhiều nhóm qua các manager |
| Phó chủ tịch kỹ thuật | Chi tiết dự án | Ngân sách, quy trình toàn khối, tuyển lãnh đạo | Cả khối kỹ thuật |
| CTO | Vận hành hằng ngày (nếu có VP) | Chiến lược công nghệ, ban điều hành, nhà đầu tư | Lãnh đạo các khối kỹ thuật |
Cột "buông bớt" là chỗ nhiều người vấp. Lên nấc mà không buông việc của nấc cũ thì vừa làm việc cũ dở, vừa bỏ trống việc mới, và đội dưới quyền không lớn lên được.
Engineering manager và trưởng bộ phận: hai bước khó nhất
Từ kỹ sư sang quản lý người. Bước lên engineering manager đòi bạn đo thành công bằng người khác. Ngày đầu, cảm giác thường là mình không làm được gì; thực ra việc của bạn là gặp riêng từng người, gỡ vướng, tuyển đúng người và nói chuyện khó khi cần.
Từ quản lý người sang quản lý các quản lý. Lên trưởng bộ phận, bạn không còn biết từng kỹ sư làm gì hằng ngày. Bạn quản lý qua các engineering manager, nên phải học cách đặt mục tiêu, đo kết quả và kèm quản lý, chứ không can thiệp vào nhóm của họ.
Tổ chức nhóm trở thành việc kỹ thuật. Ở nấc trưởng bộ phận, chia nhóm theo sản phẩm hay theo tầng kỹ thuật, nhóm nào sở hữu hệ thống nào, là quyết định ảnh hưởng tới tốc độ cả tổ chức. Đây là việc kỹ thuật dù không có dòng mã nào.
Điều kiện thường gặp để lên. Đã có manager dưới quyền tự đứng được, đã tổ chức lại một bộ phận và đo được kết quả, đã quản lý ngân sách nhân sự. Thời gian từ engineering manager lên trưởng bộ phận thường vài năm (tham khảo).
Phó chủ tịch kỹ thuật và CTO: nói ngôn ngữ của tiền
Ở hai nấc cao nhất, bạn phải trả lời những câu hỏi mà kỹ sư hiếm khi gặp: chi bao nhiêu cho hạ tầng năm tới và vì sao, tuyển thêm hay dùng đối tác gia công, xây hệ thống mới hay sửa hệ thống cũ, rủi ro công nghệ nào có thể làm công ty mất khách. Câu trả lời phải đặt trong ngôn ngữ chi phí, doanh thu và rủi ro mà tổng giám đốc và nhà đầu tư hiểu.
Phó chủ tịch kỹ thuật (VP engineering) thường lo "làm thế nào": quy trình phát triển, năng suất, tuyển dụng, văn hoá kỹ thuật. CTO thường lo "làm gì và vì sao" về công nghệ: hướng nền tảng, công nghệ mới đáng đầu tư, bảo mật, đại diện công ty về kỹ thuật với bên ngoài. Ở công ty không tách hai vai, CTO gánh cả.
CTO thường báo cáo cho tổng giám đốc và ngồi ban điều hành. Ở công ty có hội đồng quản trị, CTO có khi trình bày trực tiếp với hội đồng về rủi ro công nghệ, đầu tư lớn hoặc sự cố nghiêm trọng.
Năng lực không liên quan tới mã mà người lên CTO phải có
Nhìn lại những người đã đi hết con đường, các năng lực dưới đây thường được nhắc nhiều hơn tay nghề kỹ thuật:
- Viết rõ: văn bản chiến lược, đề xuất ngân sách, báo cáo sự cố cho ban điều hành, đọc một lần là hiểu.
- Tuyển người giỏi hơn mình ở từng mảng: một CTO không thể giỏi nhất ở mọi mảng, nhưng phải nhận ra và giữ được người giỏi nhất.
- Quyết khi thiếu thông tin: phần lớn quyết định ở nấc cao không có đủ dữ liệu; cần biết khi nào đủ để quyết và khi nào phải đợi.
- Hiểu kinh doanh: đọc báo cáo tài chính cơ bản, hiểu công ty kiếm tiền thế nào, biết công nghệ góp vào đâu.
- Giữ bình tĩnh trong sự cố: khi hệ thống sập, CTO là người điều phối và nói chuyện với lãnh đạo, khách hàng, không phải người tự gõ lệnh sửa.
- Xây văn hoá: cách đội kỹ thuật duyệt mã, trực sự cố, đối xử với người mới, đều do lãnh đạo kỹ thuật định hình.
Nếu đọc danh sách này mà thấy phần lớn không hấp dẫn, ngả chuyên gia (staff, principal) có thể hợp hơn. Đó không phải thất bại mà là chọn đúng việc.
Đường tắt qua khởi nghiệp: lợi và hại
Nhiều người làm CTO lần đầu khi đồng sáng lập một công ty nhỏ. Lợi là học rất nhanh: tự dựng hệ thống, tự tuyển, tự đối diện nhà đầu tư. Nếu công ty lớn lên, bạn lớn cùng nó và có thể thật sự trở thành CTO của một tổ chức hàng trăm người.
Hại là khi công ty lớn nhanh, CTO đồng sáng lập đôi khi không kịp chuyển từ người viết mã sang người dẫn tổ chức. Nhiều công ty khi đó tuyển thêm một VP engineering có kinh nghiệm, còn CTO lui về vai kiến trúc hoặc chuyên gia. Đây là chuyện bình thường, không phải bị hạ cấp, và nên được bàn thẳng từ sớm.
Khi đổi việc, chức danh CTO của công ty năm người không được quy đổi thành CTO của công ty lớn. Bên tuyển sẽ hỏi bạn đã quản lý bao nhiêu người, qua mấy tầng quản lý, ngân sách cỡ nào. Thường bạn sẽ được xếp ở nấc engineering manager hoặc trưởng bộ phận, tuỳ quy mô thật đã gánh.
Tự kiểm: bạn đang ở đâu trên đường lên CTO
Trả lời từng câu theo thứ tự. Câu đầu tiên bạn trả lời "chưa" cho biết nấc bạn đang cần hoàn thiện.
- Bạn có tự biến một yêu cầu mơ hồ thành thiết kế mà nhóm làm theo được không? Chưa thì bạn đang ở trước nấc senior.
- Có ai trong nhóm lên được nấc nhờ bạn kèm không? Chưa thì còn ở trước nấc tech lead.
- Bạn đã tuyển, đánh giá và từng phải nói chuyện khó với một người làm kém chưa? Chưa thì còn ở trước nấc engineering manager.
- Có manager nào dưới quyền bạn tự vận hành nhóm tốt khi bạn vắng một tháng không? Chưa thì còn ở trước nấc trưởng bộ phận.
- Bạn đã từng tự lập và bảo vệ ngân sách kỹ thuật năm trước ban điều hành chưa? Chưa thì còn ở trước nấc phó chủ tịch kỹ thuật.
- Bạn có giải thích được với nhà đầu tư vì sao chiến lược công nghệ của công ty đúng, bằng ngôn ngữ của họ không? Đó là câu của nấc CTO.
Danh sách này không phải thang điểm mà là bản đồ. Có người trả lời "rồi" ở câu năm nhưng "chưa" ở câu hai, nghĩa là đã nhảy nấc ở công ty nhỏ và nên bù phần còn thiếu trước khi nhận vai lớn hơn.
Lương và cổ phần khi lên cao
Bài không ghi con số; mức hiện hành bạn nên tra khảo sát lương lãnh đạo công nghệ và tham khảo người trong nghề, vì nấc này ít tin tuyển công khai. Lương ở các nấc cao chênh rất mạnh theo quy mô công ty, giai đoạn gọi vốn và ngành.
Về cấu trúc, càng lên cao, lương cứng chiếm tỷ trọng nhỏ dần, phần thưởng theo kết quả công ty và cổ phần chiếm tỷ trọng lớn dần. Ở công ty khởi nghiệp, CTO đồng sáng lập có thể nhận lương cứng thấp hơn thị trường để đổi lấy phần sở hữu. Ở công ty lớn, trưởng bộ phận trở lên thường có thêm phụ cấp chức vụ, thưởng theo mục tiêu năm và có thể có chương trình cổ phần cho lãnh đạo.
Khi nhận vị trí có cổ phần, đọc kỹ điều kiện nhận dần theo thời gian, điều gì xảy ra khi rời công ty, và giá trị đó phụ thuộc vào gì. Nên nhờ người có chuyên môn tài chính hoặc pháp lý đọc giúp hợp đồng, vì đây không phải phần một kỹ sư quen đọc.
Câu hỏi thường gặp
Từ lập trình viên lên CTO mất bao lâu?
Ở công ty lớn, thường là mười năm trở lên (tham khảo), đi qua senior, tech lead, engineering manager, trưởng bộ phận. Ở công ty khởi nghiệp, chức danh có thể đến ngay từ đầu, nhưng nội dung việc tương đương nấc thấp hơn nhiều cho tới khi công ty lớn lên.
CTO và VP engineering khác nhau thế nào?
CTO thường lo hướng công nghệ: làm gì, dùng gì, vì sao. VP engineering lo vận hành tổ chức kỹ thuật: quy trình, năng suất, tuyển dụng, con người. Ở công ty không tách vai, CTO gánh cả hai; ở công ty lớn, hai người làm việc song song.
Head of engineering là nấc nào?
Head of engineering, có nơi gọi director of engineering, là trưởng bộ phận kỹ thuật, quản lý nhiều nhóm thông qua các engineering manager. Nấc này nằm trên engineering manager và dưới VP engineering hoặc CTO, tuỳ quy mô công ty.
CTO có cần còn viết mã không?
Ở công ty nhỏ thì có, thường viết khá nhiều. Ở công ty lớn, CTO gần như không viết mã cho sản phẩm, nhưng vẫn nên đủ hiểu để đánh giá thiết kế, đọc được đề xuất kỹ thuật và không bị tách khỏi thực tế của đội.
Không làm quản lý có lên CTO được không?
Rất hiếm. CTO ở công ty có quy mô gần như luôn quản lý lãnh đạo các khối. Người muốn ở lại kỹ thuật thuần thường đi ngả principal hoặc distinguished engineer, cũng là nấc rất cao nhưng không phải CTO.
CTO báo cáo cho ai?
Thường cho tổng giám đốc, và ngồi ban điều hành. Ở công ty có hội đồng quản trị, CTO có thể trình bày trực tiếp với hội đồng về rủi ro và đầu tư công nghệ. Ở một số tập đoàn, CTO báo cáo cho giám đốc vận hành.