ChucVu.comChức Vụ
Cấp bậc trong công ty

Thang chức vụ ở doanh nghiệp nhà nước: từ hội đồng thành viên tới phòng ban

Các tầng chức vụ ở doanh nghiệp nhà nước: chủ sở hữu, hội đồng thành viên, tổng giám đốc, ban kiểm soát, phòng ban, đơn vị trực thuộc; bổ nhiệm, lên chức theo nguyên lý.

Long corridor of a large Vietnamese utility company office with staff walking between rooms, one person in a neat uniform shirt seen from behind, symmetrical perspective, calm morning light

Ở doanh nghiệp do nhà nước nắm toàn bộ vốn, thang chức vụ đi từ trên xuống: cơ quan đại diện chủ sở hữu, hội đồng thành viên hoặc chủ tịch công ty, tổng giám đốc (giám đốc) cùng các phó tổng giám đốc và kế toán trưởng, ban kiểm soát, rồi các ban, phòng chức năng, các chi nhánh, đơn vị trực thuộc và người lao động. Ở công ty cổ phần có vốn nhà nước, trên tổng giám đốc là hội đồng quản trị và đại hội đồng cổ đông, trong đó có người đại diện phần vốn nhà nước.

Điểm làm thang này khác doanh nghiệp tư nhân là chức vụ quản lý được bổ nhiệm theo quy trình chặt, có thời hạn, có quy hoạch nguồn kế cận, và người lao động phần lớn không phải công chức. Bài này mô tả theo nguyên lý của Luật Doanh nghiệp 2020 và các quy định về quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp; các quy định này được sửa đổi định kỳ, nên trước mọi quyết định cụ thể cần tra văn bản hiện hành.

Các tầng trong doanh nghiệp một trăm phần trăm vốn nhà nước

Bảng sau mô tả theo nguyên lý. Tên gọi cụ thể và việc có hay không một số chức vụ tuỳ điều lệ, quy mô và loại hình của từng doanh nghiệp.

TầngChức vụVai chínhDo ai bổ nhiệm hoặc quyết định
Chủ sở hữuCơ quan đại diện chủ sở hữuQuyết những việc lớn nhất: vốn, chiến lược, nhân sự chủ chốtTheo quy định của nhà nước
Quản trịHội đồng thành viên, hoặc chủ tịch công tyThay chủ sở hữu quản trị công ty, giám sát điều hànhCơ quan đại diện chủ sở hữu
Điều hànhTổng giám đốc hoặc giám đốc, phó tổng, kế toán trưởngĐiều hành hằng ngày, thực hiện nghị quyếtHội đồng thành viên hoặc chủ tịch công ty, theo phân cấp
Kiểm soátBan kiểm soát, kiểm soát viênGiám sát tuân thủ, tài chính, độc lập với điều hànhCơ quan đại diện chủ sở hữu
Chức năngTrưởng, phó ban hoặc phòngMột nghiệp vụ: kế hoạch, tài chính, kỹ thuật, nhân sựTổng giám đốc, theo quy chế
Đơn vịGiám đốc chi nhánh, xí nghiệp, đơn vị trực thuộcĐiều hành một đơn vị sản xuất, kinh doanhTheo phân cấp trong quy chế
Thừa hànhChuyên viên, kỹ sư, nhân viên, công nhânThực hiện công việc chuyên mônTuyển dụng theo hợp đồng lao động

Điểm đáng chú ý là tầng kiểm soát. Kiểm soát viên không báo cáo cho tổng giám đốc mà cho cơ quan đại diện chủ sở hữu, nên dù không quản ai, vị trí này có tiếng nói riêng và không nằm trên đường thăng tiến thông thường của khối điều hành.

Ở đơn vị trực thuộc như chi nhánh, xí nghiệp, thang lặp lại ở quy mô nhỏ hơn: giám đốc đơn vị, phó giám đốc, trưởng các phòng hoặc tổ, rồi người lao động. Giám đốc một xí nghiệp lớn có thể được xếp ngang trưởng ban ở văn phòng công ty, nên khi so chức vụ giữa hai nơi, cần xem quy chế phân cấp chứ không chỉ nhìn tên.

Người lao động ở doanh nghiệp nhà nước không phải công chức

Hiểu lầm rất phổ biến là ai làm ở doanh nghiệp nhà nước cũng là "người nhà nước" như công chức. Thực tế, phần lớn người làm việc tại đây ký hợp đồng lao động và chịu điều chỉnh của Bộ luật Lao động 2019, giống người làm ở doanh nghiệp tư nhân về loại hợp đồng, bảo hiểm và quyền lợi cơ bản. Họ không có ngạch công chức, không thi nâng ngạch như ở cơ quan hành chính.

Người giữ chức vụ quản lý doanh nghiệp, như thành viên hội đồng thành viên, tổng giám đốc, kiểm soát viên, chịu thêm các quy định riêng về tiêu chuẩn, bổ nhiệm, tiền lương và trách nhiệm của người quản lý doanh nghiệp nhà nước. Các quy định này được ban hành dưới dạng nghị định và được sửa đổi theo từng giai đoạn, nên khi cần biết chi tiết, tra văn bản hiện hành thay vì dựa vào thông tin cũ.

Hệ quả thực tế: người lao động ở doanh nghiệp nhà nước muốn chuyển sang cơ quan hành chính vẫn phải qua tuyển dụng công chức theo quy định, thời gian làm việc ở doanh nghiệp có thể được xem xét tuỳ trường hợp. Quyền lợi cụ thể khi chuyển nên hỏi cơ quan tiếp nhận hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Bổ nhiệm một trưởng phòng diễn ra thế nào

Khác doanh nghiệp tư nhân, nơi giám đốc có thể quyết trong một buổi họp, việc bổ nhiệm chức vụ quản lý ở doanh nghiệp nhà nước thường theo quy chế nội bộ với các bước khá giống nhau:

  1. Rà soát quy hoạch: người được xét thường phải có tên trong danh sách quy hoạch nguồn kế cận cho vị trí đó hoặc vị trí tương đương.
  2. Đề xuất nhân sự từ đơn vị có vị trí trống hoặc từ ban lãnh đạo, kèm đánh giá quá trình công tác.
  3. Lấy ý kiến tập thể lãnh đạo và có khi lấy phiếu tín nhiệm trong đơn vị, theo quy chế của doanh nghiệp.
  4. Thẩm định tiêu chuẩn: trình độ chuyên môn, thời gian công tác, kết quả đánh giá những năm gần đây, các điều kiện khác ghi trong quy chế.
  5. Người có thẩm quyền theo phân cấp ra quyết định bổ nhiệm, ghi rõ thời hạn giữ chức vụ.

Chức vụ quản lý thường có thời hạn bổ nhiệm, hết hạn thì xem xét bổ nhiệm lại hoặc không. Thời hạn cụ thể và điều kiện bổ nhiệm lại ghi trong quy định hiện hành và quy chế của từng doanh nghiệp. Người mới vào nên xin đọc quy chế cán bộ của doanh nghiệp càng sớm càng tốt, vì đây là văn bản quyết định đường đi lên.

Lên chức ở doanh nghiệp nhà nước: những điều khác tư nhân

Quy hoạch đi trước bổ nhiệm. Người không có tên trong quy hoạch hiếm khi được bổ nhiệm dù làm tốt. Quy hoạch thường được rà soát định kỳ, và việc được đưa vào danh sách là bước đầu tiên của con đường quản lý.

Thời gian công tác có ý nghĩa. Nhiều vị trí có điều kiện về số năm công tác hoặc số năm giữ chức vụ cấp dưới. Nhảy cóc như ở startup gần như không xảy ra.

Luân chuyển là một phần của lộ trình. Người được chuẩn bị cho vị trí cao thường được luân chuyển qua đơn vị trực thuộc hoặc phòng khác để hiểu toàn bộ hoạt động. Chuyển từ trưởng phòng ở văn phòng xuống làm giám đốc một xí nghiệp nhỏ thường là bước chuẩn bị, không phải bị đẩy ra.

Tiêu chuẩn được ghi thành văn bản. Điều kiện về trình độ, chứng chỉ, ngoại ngữ, tin học cho từng chức vụ thường được ghi trong quy chế. Người muốn đi lên nên đối chiếu sớm và bổ sung những gì còn thiếu, vì thiếu một điều kiện là hồ sơ bị dừng ngay.

Công ty cổ phần có vốn nhà nước khác ở đâu

Khi nhà nước chỉ nắm một phần vốn, doanh nghiệp tổ chức theo mô hình công ty cổ phần: đại hội đồng cổ đông bầu hội đồng quản trị, hội đồng quản trị bổ nhiệm tổng giám đốc. Nhà nước tham gia qua người đại diện phần vốn, người này ngồi trong hội đồng quản trị hoặc giữ chức vụ điều hành và biểu quyết theo ý kiến của cơ quan cử mình ở những việc quan trọng.

Với người lao động, công ty cổ phần có vốn nhà nước thường linh hoạt hơn trong tuyển dụng, trả lương và bổ nhiệm, nhất là khi phần vốn nhà nước không chi phối. Quy chế bổ nhiệm do hội đồng quản trị ban hành, có thể gần với doanh nghiệp tư nhân hơn. Nhưng ở những doanh nghiệp nhà nước vẫn nắm cổ phần chi phối, nhiều nét của quy trình bổ nhiệm, quy hoạch vẫn được giữ.

Muốn biết doanh nghiệp mình đang làm thuộc loại nào và áp dụng quy chế nào, xem điều lệ, báo cáo thường niên hoặc hỏi phòng tổ chức nhân sự. Đây là thông tin quyết định lộ trình đi lên của bạn rõ hơn bất cứ lời khuyên chung nào.

Lương theo chức vụ ở doanh nghiệp nhà nước

Tiền lương ở doanh nghiệp nhà nước thường gồm lương theo vị trí công việc trong thang bảng lương do doanh nghiệp xây dựng theo quy định, phụ cấp chức vụ cho người quản lý, và tiền thưởng gắn với kết quả sản xuất kinh doanh. Quỹ lương của doanh nghiệp được xác định theo các quy định riêng về tiền lương ở doanh nghiệp nhà nước, gắn với năng suất và lợi nhuận, nên giữa các doanh nghiệp có sự khác biệt đáng kể.

Người quản lý doanh nghiệp, như thành viên hội đồng thành viên, tổng giám đốc, kiểm soát viên, hưởng lương, thù lao theo cơ chế riêng, tách khỏi quỹ lương của người lao động. Vì các quy định này thay đổi theo giai đoạn cải cách tiền lương, bài không nêu con số hay hệ số; hãy tra văn bản hiện hành và quy chế trả lương của chính doanh nghiệp.

Với người lao động đang cân nhắc lên chức, nên hỏi phòng tổ chức nhân sự ba điều: vị trí mới xếp vào nhóm nào trong thang bảng lương của doanh nghiệp, phụ cấp chức vụ tính theo cách nào, và tiền thưởng của người quản lý phụ thuộc kết quả của đơn vị hay của toàn doanh nghiệp. Câu trả lời giúp bạn thấy rõ thay đổi thu nhập thật khi nhận chức vụ mới.

Câu hỏi thường gặp

Người làm ở doanh nghiệp nhà nước có phải công chức không?

Phần lớn không. Họ ký hợp đồng lao động và chịu điều chỉnh của Bộ luật Lao động 2019. Người giữ chức vụ quản lý doanh nghiệp chịu thêm quy định riêng về người quản lý doanh nghiệp nhà nước, nhưng cũng không thuộc ngạch công chức.

Hội đồng thành viên và tổng giám đốc ai cao hơn?

Hội đồng thành viên ở tầng quản trị, thay mặt chủ sở hữu, bổ nhiệm hoặc quyết định nhân sự điều hành theo phân cấp. Tổng giám đốc điều hành hằng ngày và chịu trách nhiệm trước hội đồng thành viên, nên về thứ bậc quản trị thì hội đồng thành viên cao hơn.

Kiểm soát viên báo cáo cho ai?

Kiểm soát viên và ban kiểm soát báo cáo cho cơ quan đại diện chủ sở hữu, không báo cáo cho tổng giám đốc. Vị trí này độc lập với điều hành để giám sát tuân thủ và tài chính của doanh nghiệp.

Muốn được bổ nhiệm trưởng phòng ở doanh nghiệp nhà nước cần gì?

Thường cần có tên trong quy hoạch, đáp ứng tiêu chuẩn về trình độ, thời gian công tác và kết quả đánh giá ghi trong quy chế, qua các bước lấy ý kiến và thẩm định. Chi tiết tuỳ quy chế của từng doanh nghiệp.

Chức vụ ở doanh nghiệp nhà nước có thời hạn không?

Chức vụ quản lý thường được bổ nhiệm có thời hạn, hết hạn thì xem xét bổ nhiệm lại. Thời hạn và điều kiện cụ thể theo quy định hiện hành và quy chế của doanh nghiệp, nên cần tra văn bản đang có hiệu lực.

Doanh nghiệp nhà nước cổ phần hoá thì thang chức vụ thay đổi thế nào?

Doanh nghiệp chuyển sang mô hình công ty cổ phần với đại hội đồng cổ đông, hội đồng quản trị và tổng giám đốc. Quy chế bổ nhiệm và trả lương do hội đồng quản trị ban hành, thường linh hoạt hơn, nhất là khi nhà nước không còn nắm cổ phần chi phối.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138