Trong phần lớn doanh nghiệp Việt Nam, chức vụ xếp từ thấp đến cao theo thứ tự: thực tập sinh, nhân viên, chuyên viên, trưởng nhóm, phó phòng, trưởng phòng, giám đốc bộ phận hoặc giám đốc khối, phó tổng giám đốc, tổng giám đốc, và trên cùng là hội đồng quản trị hoặc hội đồng thành viên cùng chủ tịch. Các nấc này gom lại thành ba tầng lớn: người thừa hành, quản lý cấp trung và lãnh đạo cấp cao.
Thứ tự trên là bộ khung chung, còn chỗ đứng thật của một chức vụ phụ thuộc vào quy mô công ty: "giám đốc" ở một công ty mười người có thể chỉ tương đương trưởng phòng ở một tập đoàn. Phần dưới đây đi từng tầng, chỉ ra mỗi tầng gánh phần việc gì, báo cáo cho ai, rồi đưa cách tự xác định bạn đang đứng ở nấc nào trên thang của chính công ty mình.
Bảng thứ tự chức vụ phổ biến, từ dưới lên trên
Bảng sau xếp các nấc theo cách thường gặp ở công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn có vài trăm người. Công ty nhỏ hơn sẽ gộp hoặc bỏ bớt nấc, tập đoàn thì chẻ thêm nấc ở giữa.
| Nấc | Chức vụ thường gặp | Phạm vi chịu trách nhiệm | Thường báo cáo cho |
|---|---|---|---|
| 1 | Thực tập sinh, nhân viên thử việc | Một phần việc nhỏ được giao sẵn, có người kèm | Người hướng dẫn hoặc trưởng nhóm |
| 2 | Nhân viên | Trọn một đầu việc lặp lại, tự làm theo quy trình có sẵn | Trưởng nhóm hoặc trưởng phòng |
| 3 | Chuyên viên, chuyên viên chính | Một mảng nghiệp vụ, tự xử lý tình huống lạ, kèm người mới | Trưởng nhóm hoặc trưởng phòng |
| 4 | Trưởng nhóm, giám sát | Kết quả của một nhóm nhỏ vài người, phân việc hằng ngày | Phó phòng hoặc trưởng phòng |
| 5 | Phó phòng, trưởng phòng | Kết quả và ngân sách của cả phòng, tuyển người, đánh giá | Giám đốc bộ phận hoặc phó tổng |
| 6 | Giám đốc bộ phận, giám đốc khối | Một chức năng lớn gồm nhiều phòng (kinh doanh, tài chính, vận hành) | Tổng giám đốc |
| 7 | Phó tổng giám đốc | Một nhóm khối theo phân công, thay tổng giám đốc khi được uỷ quyền | Tổng giám đốc |
| 8 | Tổng giám đốc (giám đốc điều hành) | Điều hành toàn công ty hằng ngày, thực hiện nghị quyết | Hội đồng quản trị hoặc hội đồng thành viên |
| 9 | Hội đồng quản trị, chủ tịch | Định hướng, phê duyệt chiến lược, bổ nhiệm điều hành | Đại hội đồng cổ đông hoặc chủ sở hữu |
Nấc 1 đến nấc 3 là tầng thừa hành, nấc 4 và 5 là quản lý cấp trung, nấc 6 trở lên là lãnh đạo cấp cao. Ranh giới giữa nấc 3 và nấc 4 là chỗ nhiều người vấp: chuyên viên chính giỏi có thể được trả ngang trưởng nhóm, nhưng chưa phải người chịu trách nhiệm cho kết quả của người khác.
Ba tầng lớn và chỗ khác nhau giữa chúng
Tầng thừa hành làm ra kết quả bằng chính tay mình. Nhân viên, chuyên viên được đánh giá qua khối lượng và chất lượng việc của bản thân: hồ sơ xử lý đúng hạn, hợp đồng ký được, lỗi phát hiện ra. Lên nấc trong tầng này nghĩa là được giao việc khó hơn và ít bị kiểm lại hơn, chứ chưa phải được giao người.
Quản lý cấp trung làm ra kết quả qua người khác. Trưởng nhóm, trưởng phòng bị chấm theo kết quả của cả nhóm. Việc của họ đổi hẳn: phân việc, kèm người, giải quyết vướng mắc giữa các phòng, dịch mục tiêu của lãnh đạo thành việc cụ thể cho từng người. Nhiều người giỏi chuyên môn thấy hụt hẫng ở nấc này vì phần lớn ngày làm việc không còn là chuyên môn.
Lãnh đạo cấp cao chịu trách nhiệm trước chủ sở hữu. Giám đốc khối, phó tổng, tổng giám đốc quyết những việc có hậu quả nhiều năm: mở thị trường, cắt sản phẩm, tái cấu trúc phòng ban. Họ ký những văn bản ràng buộc công ty với bên ngoài và chịu đánh giá theo kết quả kinh doanh cả năm chứ không theo từng việc.
Mỗi lần chuyển tầng là một lần đổi nghề nhỏ. Đi từ thừa hành lên quản lý cấp trung, và từ quản lý cấp trung lên lãnh đạo, đều đòi bỏ bớt thói quen cũ. Đây là lý do nhiều công ty tách hẳn nhánh chuyên gia cho người muốn ở lại tầng thừa hành nhưng vẫn được lên nấc.
Tầng trên cùng không phải là tổng giám đốc
Nhiều người đi làm nghĩ tổng giám đốc là người cao nhất. Theo Luật Doanh nghiệp 2020, tổng giám đốc là người điều hành công việc kinh doanh hằng ngày, do hội đồng quản trị (ở công ty cổ phần) hoặc hội đồng thành viên (ở công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên) bổ nhiệm, và chịu trách nhiệm trước chính cơ quan đó. Trên hội đồng quản trị còn có đại hội đồng cổ đông, nơi những người góp vốn biểu quyết các việc lớn nhất.
Ở công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, chủ sở hữu có thể tự làm chủ tịch công ty, hoặc cử một hội đồng thành viên. Trường hợp một người vừa là chủ, vừa là chủ tịch, vừa là giám đốc khá phổ biến ở doanh nghiệp nhỏ, nên người làm ở đó ít thấy sự phân tầng này.
Một chức danh hay bị hiểu lẫn là người đại diện theo pháp luật. Đây không phải một nấc trên thang mà là tư cách ký kết thay công ty, được ghi trong điều lệ và đăng ký doanh nghiệp. Người đó có thể là chủ tịch, có thể là tổng giám đốc, công ty cũng có thể có nhiều người đại diện. Muốn biết chính xác ai đang giữ tư cách này ở công ty bạn, xem điều lệ hoặc thông tin đăng ký doanh nghiệp, vì quy định về doanh nghiệp được sửa đổi định kỳ nên cần tra văn bản hiện hành.
Phó, trợ lý và kế toán trưởng đứng ở đâu
Phó phòng thường cao hơn trưởng nhóm, nhưng không phải luôn luôn. Ở công ty có cả hai chức vụ, phó phòng là cấp phó của trưởng phòng, thay trưởng phòng khi vắng và thường quản một vài nhóm. Ở công ty ít người, phó phòng có khi chỉ là chuyên viên lâu năm được trao chữ "phó" để ghi nhận, không có ai dưới quyền.
Trợ lý giám đốc không nằm trên thang quản lý. Trợ lý tổng giám đốc làm việc sát người đứng đầu, biết nhiều thông tin và có tiếng nói, nhưng không có quyền giao việc cho trưởng phòng. Về nấc lương, trợ lý thường được xếp ngang chuyên viên chính hoặc phó phòng tuỳ công ty.
Kế toán trưởng là chức vụ có điều kiện luật định. Luật Kế toán 2015 đặt tiêu chuẩn riêng cho người làm kế toán trưởng, nên ở nhiều doanh nghiệp đây là nấc ngang trưởng phòng nhưng có quyền và trách nhiệm đặc thù về chứng từ, sổ sách. Ở công ty lớn, kế toán trưởng báo cáo cho giám đốc tài chính.
Thư ký hội đồng quản trị và người phụ trách quản trị công ty. Hai chức danh này phục vụ hội đồng quản trị chứ không phục vụ ban điều hành. Họ không quản ai, nhưng được tham dự những cuộc họp mà trưởng phòng không dự.
Tự xác định mình đang đứng ở nấc nào
Tên chức vụ trên danh thiếp đôi khi đánh lừa chính người giữ nó. Trả lời lần lượt năm câu sau là ra vị trí thật trên thang:
- Có ai báo cáo trực tiếp cho bạn không? Nếu không, bạn đang ở tầng thừa hành, dù danh thiếp ghi gì.
- Bạn có được tham gia quyết định tuyển, đánh giá và chấm thưởng cho người khác không? Có thì bạn đã ở tầng quản lý cấp trung.
- Bạn ký duyệt chi tiêu tới hạn mức nào, không cần trình ai? Hạn mức này trong quy chế phân quyền nói lên nấc thật rõ hơn tên gọi.
- Người quản lý trực tiếp của bạn báo cáo cho ai? Đếm số tầng từ bạn lên tổng giám đốc: ba tầng trở lên thường nghĩa là bạn ở tầng thừa hành hoặc quản lý tuyến đầu.
- Kết quả bạn bị chấm là kết quả của riêng bạn, của một nhóm, hay của cả công ty? Phạm vi chấm điểm luôn khớp với nấc.
Ví dụ giả định: anh Minh được ghi "giám đốc kinh doanh" ở một công ty phân phối mười hai người, có hai nhân viên bán hàng dưới quyền và báo cáo thẳng cho chủ công ty. Theo năm câu trên, vị trí thật của anh tương đương trưởng nhóm kinh doanh ở công ty vài trăm người. Biết điều này giúp anh định vị đúng khi nộp hồ sơ sang công ty lớn, khỏi bị bất ngờ khi được mời ở nấc trưởng nhóm.
Lương đổi thế nào khi đi lên từng tầng
Không có con số chung cho cả thị trường, nhưng cấu trúc lương đổi theo tầng khá đều. Ở tầng thừa hành, phần lớn thu nhập là lương cố định, thưởng chiếm phần nhỏ và gắn với kết quả cá nhân. Lên quản lý cấp trung, bắt đầu có phụ cấp chức vụ hoặc phụ cấp trách nhiệm, thưởng gắn với kết quả của phòng. Ở lãnh đạo cấp cao, phần biến đổi theo kết quả kinh doanh chiếm tỷ trọng lớn hơn hẳn, có công ty thêm cổ phiếu thưởng hoặc quyền mua cổ phần.
Khoảng cách giữa hai nấc liền nhau thường nhỏ ở tầng dưới và giãn rộng ở tầng trên. Điều này phản ánh chuyện người ở tầng trên khó tìm và khó thay hơn, đồng thời phải gánh rủi ro bị đánh giá theo những thứ không hoàn toàn nằm trong tay mình.
Muốn biết mức cụ thể cho ngành và vùng của bạn, đọc các khảo sát lương do công ty tư vấn nhân sự công bố hằng năm và tin tuyển dụng hiện hành có ghi khoảng lương, rồi so cùng quy mô công ty. Mọi tỷ lệ nói ở đây chỉ để tham khảo cách nghĩ, không thay khảo sát thật.
Câu hỏi thường gặp
Chức vụ cao nhất trong công ty là gì?
Về điều hành hằng ngày, cao nhất là tổng giám đốc hoặc giám đốc. Về quyền quyết định, trên tổng giám đốc còn hội đồng quản trị hoặc hội đồng thành viên, và trên nữa là đại hội đồng cổ đông hoặc chủ sở hữu công ty.
Trưởng nhóm và phó phòng ai cao hơn?
Ở công ty có đủ cả hai chức vụ, phó phòng thường cao hơn trưởng nhóm vì là cấp phó của trưởng phòng và có thể quản nhiều nhóm. Ở công ty nhỏ, hai chức vụ có khi ngang nhau hoặc chỉ có một trong hai, nên cần xem ai báo cáo cho ai.
Chuyên viên có phải là cấp quản lý không?
Không. Chuyên viên, kể cả chuyên viên chính hay chuyên viên cao cấp, vẫn ở tầng thừa hành vì không chịu trách nhiệm về kết quả của người khác. Họ có thể được trả ngang hoặc hơn trưởng nhóm nếu công ty có nhánh chuyên gia riêng.
Giám đốc và tổng giám đốc khác nhau ở thứ bậc thế nào?
Ở công ty nhỏ, giám đốc là người điều hành cao nhất. Ở công ty lớn, giám đốc thường là giám đốc một khối hoặc một bộ phận, báo cáo cho tổng giám đốc. Cùng chữ giám đốc nhưng có thể cách nhau hai, ba nấc.
Trợ lý giám đốc có quyền giao việc cho trưởng phòng không?
Theo nguyên tắc thì không, trợ lý chỉ truyền đạt yêu cầu thay mặt giám đốc. Trong thực tế, trợ lý được tôn trọng vì gần người ra quyết định, nhưng trách nhiệm giao việc và đánh giá trưởng phòng vẫn thuộc giám đốc.
Làm sao biết công ty mình có bao nhiêu nấc chức vụ?
Hỏi bộ phận nhân sự xem quy chế phân cấp, khung chức danh hoặc thang bảng lương nội bộ. Nếu không có văn bản, đếm số tầng báo cáo từ nhân viên mới nhất lên tổng giám đốc là ra con số gần đúng.