Người học dược thường đi một trong ba thang: khoa dược bệnh viện (dược sĩ cấp phát, kho, thống kê, dược lâm sàng, lên phó rồi trưởng khoa dược), nhà thuốc độc lập (nhân viên bán thuốc lên dược sĩ phụ trách chuyên môn, tức người đứng tên chịu trách nhiệm), và chuỗi nhà thuốc (dược sĩ tư vấn, cửa hàng trưởng, quản lý khu vực, quản lý vùng). Ngoài ra còn thang ở công ty dược và phân phối, có cấu trúc giống doanh nghiệp.
Bài chỉ nói thứ bậc, việc ở mỗi nấc và điều kiện lên nấc, không đụng tới tư vấn dùng thuốc. Điều kiện về chứng chỉ hành nghề dược và người phụ trách chuyên môn theo Luật Dược năm 2016 (đã sửa đổi) và văn bản hướng dẫn; quy định cụ thể như thời gian thực hành cần tra văn bản hiện hành. Các ví dụ là ví dụ giả định.
Ba thang của dược sĩ đặt cạnh nhau
Mỗi cột là một thang, đọc từ trên xuống là từ thấp lên cao. Người trong nghề chuyển ngang giữa các thang khá thường xuyên.
| Nấc | Khoa dược bệnh viện | Nhà thuốc độc lập | Chuỗi nhà thuốc |
|---|---|---|---|
| Khởi đầu | Dược sĩ cấp phát, kho | Nhân viên bán thuốc | Dược sĩ tư vấn tại quầy |
| Nấc giữa | Dược sĩ thống kê, dược lâm sàng, nghiệp vụ | Dược sĩ có chứng chỉ hành nghề | Ca trưởng, phó cửa hàng |
| Quản lý đơn vị | Phó trưởng khoa dược | Dược sĩ phụ trách chuyên môn | Cửa hàng trưởng |
| Quản lý cao | Trưởng khoa dược | Chủ nhà thuốc, mở thêm điểm | Quản lý khu vực, quản lý vùng |
| Trên cùng | Ban giám đốc (hiếm) | Chuỗi nhỏ của riêng mình | Giám đốc vận hành, giám đốc chuyên môn chuỗi |
Thang bệnh viện nặng về chuyên môn và quy chế, ít nấc, lên chậm. Thang chuỗi nhiều nấc, lên nhanh hơn nhưng đòi kỹ năng quản lý bán lẻ: doanh số, tồn kho, nhân sự. Thang nhà thuốc độc lập ngắn, đích cuối thường là tự làm chủ.
Khoa dược bệnh viện: các tổ và cách đi lên
Khoa dược là khoa cận lâm sàng, quản lý toàn bộ thuốc, hoá chất và một phần vật tư của bệnh viện. Khoa thường chia thành các bộ phận: nghiệp vụ dược (lập kế hoạch, đấu thầu, theo dõi quy chế), kho và cấp phát (nhập, bảo quản, cấp cho khoa lâm sàng, cấp cho người bệnh ngoại trú), thống kê dược, dược lâm sàng (theo dõi sử dụng thuốc hợp lý, tham gia hội đồng thuốc và điều trị), và ở bệnh viện lớn có pha chế.
Dược sĩ mới thường bắt đầu ở kho hoặc cấp phát. Đây là nơi học quy chế: thuốc nào quản lý đặc biệt, sổ sách ra sao, đối chiếu thế nào. Sau vài năm, người có chuyên môn tốt có thể chuyển sang dược lâm sàng, mảng đòi hiểu sâu dược lý và làm việc trực tiếp với bác sĩ ở khoa, hoặc nghiệp vụ dược, mảng đòi hiểu đấu thầu và kế hoạch.
Phó trưởng khoa dược thường phụ trách một mảng (nghiệp vụ hoặc dược lâm sàng). Trưởng khoa dược chịu trách nhiệm về việc cung ứng thuốc đủ, đúng, an toàn cho toàn viện, là thành viên thường trực của hội đồng thuốc và điều trị. Tiêu chuẩn thường gồm trình độ dược sĩ đại học trở lên, ở bệnh viện tuyến cao thường cần chuyên khoa I, thạc sĩ hoặc cao hơn, cùng thời gian công tác và quy hoạch.
Thang khoa dược ngắn, mỗi khoa chỉ có một trưởng khoa và một hai phó. Vì vậy nhiều dược sĩ bệnh viện lên hạng chức danh (dược sĩ, dược sĩ chính, dược sĩ cao cấp) mà không giữ chức vụ, hoặc chuyển sang chuỗi, công ty để có đường lên nhanh hơn.
Nhà thuốc độc lập: nấc quan trọng nhất là người đứng tên
Nhân viên bán thuốc làm dưới sự giám sát. Người mới, có thể đang học hoặc vừa ra trường, phụ bán hàng, sắp xếp, nhập hàng, học cách nhận đơn. Họ chưa được đứng tên chịu trách nhiệm chuyên môn.
Dược sĩ phụ trách chuyên môn là người đứng tên. Mỗi cơ sở bán lẻ thuốc phải có người phụ trách chuyên môn có chứng chỉ hành nghề dược phù hợp với loại hình (nhà thuốc, quầy thuốc). Điều kiện về trình độ và thời gian thực hành theo Luật Dược và văn bản hướng dẫn; cần tra quy định hiện hành vì có điều chỉnh theo thời gian.
Đứng tên là chịu trách nhiệm thật. Người phụ trách chuyên môn chịu trách nhiệm về hoạt động chuyên môn của cơ sở, kể cả khi không phải chủ đầu tư. Nhận đứng tên cho một nơi mà không có mặt làm việc là vi phạm, có thể bị xử lý. Gặp tình huống được mời đứng tên kiểu này, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi nhận.
Đích cuối thường là tự làm chủ. Nhiều dược sĩ làm thuê vài năm để tích luỹ kinh nghiệm và thời gian thực hành, rồi mở nhà thuốc riêng. Lúc đó họ vừa là người phụ trách chuyên môn vừa là chủ, gánh thêm toàn bộ chuyện kinh doanh.
Chuỗi nhà thuốc: thang bán lẻ có điều kiện chuyên môn
Chuỗi nhà thuốc vận hành như chuỗi bán lẻ, nhưng mỗi điểm bán phải có dược sĩ phụ trách chuyên môn. Thang thường gặp: dược sĩ tư vấn tại quầy, ca trưởng hoặc phó cửa hàng, cửa hàng trưởng (thường kiêm người phụ trách chuyên môn của điểm đó), quản lý khu vực phụ trách một cụm cửa hàng, quản lý vùng, rồi các vị trí ở văn phòng như giám đốc vận hành, giám đốc chuyên môn của chuỗi.
Ở nấc cửa hàng trưởng, công việc chuyển hẳn sang quản lý: xếp ca, theo dõi doanh số, tồn kho, hạn dùng, đào tạo nhân viên, xử lý phàn nàn. Người giỏi chuyên môn nhưng không quen nhìn số liệu bán lẻ thường kẹt ở đây. Ngược lại, người quá nặng doanh số mà lơi chuyên môn dễ gặp rủi ro khi cơ quan quản lý kiểm tra.
Quản lý khu vực đi nhiều, mỗi tuần ghé nhiều điểm, kiểm tra chất lượng vận hành, chọn và kèm cửa hàng trưởng. Ví dụ giả định: chị Mai làm cửa hàng trưởng ba năm, có hai cửa hàng trưởng do chị kèm đã tự vận hành tốt; khi chuỗi mở thêm cụm ở tỉnh bên, chị được đề xuất lên quản lý khu vực. Việc kèm người thành công là bằng chứng mạnh hơn doanh số riêng của cửa hàng chị.
Các ngả rẽ khác của dược sĩ
Ngoài ba thang chính, dược sĩ có nhiều ngả đi với cấu trúc chức vụ riêng. Rẽ ngang thường phải học thêm và có thể lùi một nấc danh nghĩa lúc đầu.
- Công ty dược, phân phối: trình dược viên, giám sát, quản lý vùng (thang kinh doanh); hoặc khối đăng ký thuốc, đảm bảo chất lượng, sản xuất (thang chuyên môn trong nhà máy).
- Cơ quan quản lý và kiểm nghiệm: làm viên chức ở trung tâm kiểm nghiệm, công chức ở sở y tế; đi theo thang ngạch, hạng của khu vực công.
- Giảng dạy và nghiên cứu: trường đào tạo dược, viện nghiên cứu, với thang học hàm, học vị.
- Dược lâm sàng chuyên sâu: ở bệnh viện tuyến cao, có thể đi sâu một mảng và trở thành người được bác sĩ hỏi ý kiến thường xuyên, dù không giữ chức vụ.
Lựa chọn nên dựa vào việc bạn muốn làm mỗi ngày: đứng quầy và nói chuyện với khách, làm việc với bác sĩ trong bệnh viện, ngồi phòng thí nghiệm, hay đi thị trường. Thang chức vụ nối theo sau loại việc đó.
Những chỗ dược sĩ hay vấp khi chuyển nấc
Từ cấp phát sang dược lâm sàng. Cấp phát đòi chính xác và tuân thủ quy chế, dược lâm sàng đòi đọc hồ sơ, hiểu phác đồ, trao đổi với bác sĩ bằng lập luận. Người chuyển mảng thường phải tự học thêm khá nhiều, có khi theo khoá đào tạo chuyên đề hoặc học sau đại học, rồi mới được tin giao việc.
Từ dược sĩ quầy sang cửa hàng trưởng. Dược sĩ quầy được đánh giá bằng sự cẩn thận và cách tư vấn, cửa hàng trưởng bị đánh giá bằng chỉ số của cả cửa hàng. Nhiều người lúng túng khi phải nhắc nhở nhân viên cũ, hoặc khi chỉ tiêu doanh số đặt ra áp lực trái với cách làm chuyên môn mình quen.
Từ làm thuê sang làm chủ. Khi mở nhà thuốc riêng, dược sĩ gánh thêm thuê mặt bằng, nhập hàng, sổ sách, kiểm tra của cơ quan quản lý. Người chưa từng làm cửa hàng trưởng thường thiếu kỹ năng quản lý tồn kho và dòng tiền, nên nhiều người chọn làm quản lý trong chuỗi vài năm trước.
Từ bệnh viện sang doanh nghiệp. Dược sĩ bệnh viện chuyển sang công ty dược quen với chuyên môn nhưng lạ với chỉ tiêu, báo cáo tuần và thang đánh giá theo kết quả kinh doanh. Thời gian đầu có thể phải nhận nấc thấp hơn kỳ vọng, đổi lại thang doanh nghiệp có nhiều nấc và đi nhanh hơn nếu hợp.
Lương thay đổi thế nào giữa các thang
Bài không đưa con số. Ở khoa dược bệnh viện công, thu nhập theo hạng, bậc viên chức, phụ cấp ưu đãi nghề, phụ cấp chức vụ khi giữ chức phó, trưởng khoa và thu nhập tăng thêm. Mức tăng khi lên chức vụ thường không lớn bằng mức tăng khi lên hạng và có thâm niên.
Ở chuỗi nhà thuốc, lương thường gồm lương cứng theo vị trí, phụ cấp người phụ trách chuyên môn (nếu đứng tên), thưởng theo doanh số và chỉ tiêu vận hành của cửa hàng hoặc khu vực. Lên cửa hàng trưởng và quản lý khu vực, phần thưởng chiếm tỷ trọng lớn hơn. Ở nhà thuốc độc lập, thu nhập của chủ phụ thuộc kết quả kinh doanh.
Muốn biết mức hiện hành, nên đọc khảo sát lương ngành dược và tin tuyển dụng cùng vị trí, cùng khu vực. Lưu ý khi so tin tuyển dụng: một số tin gộp cả phụ cấp đứng tên vào con số chung, cần hỏi rõ khi phỏng vấn.
Câu hỏi thường gặp
Trưởng khoa dược bệnh viện cần trình độ gì?
Thường phải là dược sĩ đại học trở lên, có chứng chỉ hành nghề phù hợp, ở bệnh viện tuyến cao thường cần chuyên khoa I, thạc sĩ hoặc cao hơn, kèm thời gian công tác và nằm trong quy hoạch. Tiêu chuẩn cụ thể theo quy định của Bộ Y tế và quy chế từng bệnh viện, cần tra văn bản hiện hành.
Dược sĩ phụ trách chuyên môn là gì?
Đó là người có chứng chỉ hành nghề dược đứng tên chịu trách nhiệm chuyên môn của một cơ sở kinh doanh dược như nhà thuốc, quầy thuốc. Người này phải có mặt và thực sự làm việc tại cơ sở theo quy định. Điều kiện trình độ và thời gian thực hành theo Luật Dược và văn bản hướng dẫn.
Làm dược sĩ bệnh viện hay chuỗi nhà thuốc thì lên nhanh hơn?
Chuỗi nhà thuốc thường có nhiều nấc hơn và mở thêm cửa hàng liên tục nên cơ hội lên quản lý nhanh hơn. Khoa dược bệnh viện ít chức vụ, lên chậm nhưng ổn định và đi sâu chuyên môn hơn. Chọn bên nào tuỳ bạn thích loại việc nào.
Dược lâm sàng có phải là chức vụ không?
Không. Dược lâm sàng là một mảng chuyên môn trong khoa dược, làm việc với bác sĩ để theo dõi việc sử dụng thuốc hợp lý và an toàn. Người làm dược lâm sàng giỏi có thể được giao phụ trách mảng, rồi được quy hoạch phó trưởng khoa dược.
Cửa hàng trưởng nhà thuốc làm những việc gì?
Cửa hàng trưởng quản lý toàn bộ một điểm bán: xếp ca, đào tạo nhân viên, theo dõi doanh số, tồn kho, hạn dùng, xử lý phàn nàn, và thường kiêm người phụ trách chuyên môn của điểm đó. Đây là nấc quản lý đầu tiên trong thang chuỗi nhà thuốc.
Có nên nhận đứng tên nhà thuốc mà không làm ở đó không?
Không nên. Người phụ trách chuyên môn phải có mặt và chịu trách nhiệm thật theo quy định, đứng tên trên giấy là vi phạm và có thể bị xử lý, kể cả thu hồi chứng chỉ. Trước khi nhận lời, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.