Không có một tỷ lệ cố định cho mọi lần lên chức. Mức tăng phụ thuộc chủ yếu vào ba thứ: lương hiện tại của bạn đứng ở đâu trong khung bậc cũ, sàn của khung bậc mới cao hơn bao nhiêu, và ngân sách thăng chức của công ty năm đó. Ở nhiều công ty có chính sách rõ, mức tăng khi lên một bậc thường rơi vào khoảng 10 tới 20 phần trăm lương cứng (tham khảo), lên vị trí quản lý đầu tiên có khi cao hơn vì cộng thêm phụ cấp chức vụ.
Bài đi qua từng yếu tố công ty thực sự đặt lên bàn khi xếp lương mới, các cách tính thường gặp, những trường hợp tăng ít hơn mong đợi và vì sao. Các con số phần trăm chỉ là khoảng tham khảo, không phải mức chuẩn; muốn biết mức của ngành mình, hãy đọc khảo sát lương hiện hành và hỏi chính sách của công ty.
Năm yếu tố quyết định mức tăng khi lên chức
Vị trí trong khung cũ. Người đang đứng gần trần bậc cũ thường đã nhận gần bằng sàn bậc mới, nên khi lên chức mức tăng nhìn theo phần trăm có vẻ thấp. Người đứng thấp trong khung cũ mà được lên chức nhanh thì mức tăng có thể cao vì phải kéo lên tới sàn khung mới.
Sàn của khung mới. Nguyên tắc phổ biến là người lên chức ít nhất phải được xếp bằng sàn của bậc mới. Nếu lương cũ đã cao hơn sàn mới, công ty dựa vào chính sách tăng tối thiểu (ví dụ một tỷ lệ cố định) để vẫn có khoản tăng.
Ngân sách thăng chức của năm. Phần lớn công ty để riêng một khoản ngân sách cho thăng chức, tách khỏi ngân sách tăng lương hằng năm. Năm kinh doanh khó, khoản này bị siết và người lên chức được hứa "xếp lại sau".
Mức độ thay đổi trách nhiệm. Lên một bậc trong cùng nghề (chuyên viên lên chuyên viên chính) thường tăng ít hơn chuyển từ làm chuyên môn sang quản lý người, vì bước sau thêm hẳn một lớp trách nhiệm và thường kèm phụ cấp chức vụ.
So sánh nội bộ. Nhân sự sẽ nhìn những người đang giữ cùng chức vụ. Xếp bạn cao hơn hẳn người đã làm vị trí đó ba năm sẽ gây lệch, nên mức của bạn thường được đặt thấp hơn người lâu năm và tăng dần.
Ba cách tính thường gặp khi xếp lương cho người lên chức
Mỗi công ty dùng một cách hoặc kết hợp. Hỏi nhân sự công ty mình đang dùng cách nào sẽ giúp bạn ước lượng trước được khá sát.
| Cách tính | Làm thế nào | Ưu và nhược |
|---|---|---|
| Tăng theo tỷ lệ cố định | Mọi người lên chức được tăng cùng một tỷ lệ trên lương cũ, có kèm mức sàn tối thiểu | Dễ hiểu, công bằng bề ngoài; nhưng người lương cũ thấp vẫn có thể nằm dưới sàn khung mới |
| Kéo về sàn hoặc điểm chỉ định của khung mới | Xếp vào sàn khung mới, hoặc vào một điểm cố định như 90 phần trăm điểm giữa (tham khảo) | Đảm bảo đúng khung; người lương cũ đã cao thì tăng rất ít |
| Lấy giá trị lớn hơn của hai cách trên | Tính cả hai, chọn kết quả cao hơn | Phổ biến ở công ty có khung bài bản, ít trường hợp thiệt |
| Thương lượng theo từng người | Quản lý đề xuất, nhân sự và ban giám đốc duyệt | Linh hoạt; dễ lệch giữa người biết đề nghị và người im lặng |
Cách thứ tư hay gặp ở công ty nhỏ chưa có khung. Khi đó, câu hỏi "lên chức tăng bao nhiêu" thực chất là cuộc thương lượng, và nên chuẩn bị như chuẩn bị cho một lời mời làm việc mới, có khảo sát lương thị trường làm mốc.
Khoản tăng không chỉ nằm ở lương cứng
Khi nghe thông báo lên chức, nhiều người chỉ để ý con số lương cơ bản mới. Thực tế tổng thu nhập thay đổi ở nhiều phần cùng lúc. Lên vị trí trưởng nhóm hoặc trưởng phòng thường có thêm phụ cấp chức vụ hoặc phụ cấp trách nhiệm, ghi riêng trong quyết định bổ nhiệm. Tỷ lệ thưởng mục tiêu theo năm có thể cao hơn, vì quản lý được kỳ vọng gánh kết quả của cả nhóm. Một số phúc lợi gắn theo cấp bậc như mức bảo hiểm sức khoẻ, ngày phép, hỗ trợ điện thoại, đi lại cũng đổi theo.
Ngược lại cũng có khoản mất đi. Người làm chuyên môn hay được trả tiền làm thêm giờ; lên quản lý, nhiều công ty coi đó là phần trách nhiệm và không trả làm thêm nữa, hoặc thoả thuận một khoản cố định thay thế. Nhân viên kinh doanh lên quản lý có khi mất hoa hồng cá nhân, chuyển sang thưởng theo doanh số nhóm. Nếu không tính phần mất, có trường hợp tổng thu nhập năm đầu sau khi lên chức gần như không đổi.
Vì vậy khi so trước và sau, hãy so tổng thu nhập năm dự kiến chứ không so lương tháng. Lập hai cột: thu nhập năm vừa rồi gồm cả làm thêm giờ, hoa hồng, thưởng; thu nhập dự kiến ở vị trí mới gồm lương, phụ cấp, thưởng mục tiêu. Khoảng chênh giữa hai cột mới là mức tăng thật. Nếu khoảng đó quá nhỏ so với trách nhiệm thêm, đó là thông tin cần mang ra trao đổi trước khi ký quyết định.
Vì sao có khi lên chức mà tăng ít hơn mong đợi
Bạn đã được trả cao từ trước. Người làm tốt nhiều năm, đã được tăng đều và đứng cao trong khung cũ, thường thấy phần trăm tăng khi lên chức khá khiêm tốn. Đây không phải bị đối xử bất công mà là vì một phần "lương của chức mới" bạn đã nhận trước.
Lên chức giữa năm. Công ty có thể chỉ tăng một phần lúc bổ nhiệm và để phần còn lại vào kỳ xét lương thường niên. Hỏi rõ thời điểm phần còn lại được xét, ghi vào văn bản.
Thời gian thử thách ở vị trí mới. Không ít nơi áp dụng giai đoạn quyền trưởng phòng hoặc phụ trách vài tháng, trả phụ cấp tạm, khi chính thức bổ nhiệm mới xếp lương mới.
Thang lương bị dồn. Khi trần bậc dưới quá gần sàn bậc trên, lên chức gần như không làm đổi lương. Đây là lỗi thiết kế thang lương của công ty, không phải lỗi của người được lên.
Thời điểm áp dụng mức lương mới
Lương mới khi lên chức thường áp dụng từ ngày quyết định bổ nhiệm có hiệu lực hoặc từ đầu tháng kế tiếp. Có công ty gom mọi đợt thăng chức vào một hoặc hai thời điểm trong năm để dễ quản lý ngân sách; người được đề xuất từ tháng thứ ba có thể phải chờ tới kỳ xét giữa năm. Nếu bạn đã bắt đầu làm việc của vị trí mới trước khi có quyết định, hãy hỏi xem công ty có truy lĩnh phụ cấp cho khoảng thời gian đó không.
Về mặt giấy tờ, lên chức làm thay đổi công việc và mức lương ghi trong hợp đồng lao động. Theo nguyên lý của Bộ luật Lao động 2019, khi thay đổi nội dung hợp đồng, hai bên thoả thuận bằng phụ lục hoặc ký hợp đồng mới; cách lập cụ thể cần tra văn bản hiện hành. Mức lương mới cũng làm thay đổi tiền lương đóng bảo hiểm xã hội nếu phần tăng nằm trong nhóm khoản phải đóng. Kiểm tra phiếu lương tháng đầu tiên để chắc mọi khoản đã được cập nhật đúng như quyết định.
Một chi tiết hay bị bỏ qua là kỳ xét lương thường niên ngay sau khi lên chức. Có công ty coi lần lên chức là khoản tăng của năm và không xét thêm; có công ty vẫn xét bình thường. Hỏi trước để không bất ngờ, và để tự tính tổng mức tăng thật của cả năm.
Ví dụ giả định: ba người cùng lên trưởng nhóm, ba mức tăng khác nhau
Để thấy các yếu tố trên vận hành cùng lúc, hãy xem một ví dụ giả định ở một công ty dịch vụ cỡ vừa, nơi khung lương được biểu diễn bằng tỷ lệ so với điểm giữa thay vì số tiền. Ba chuyên viên chính cùng được bổ nhiệm trưởng nhóm trong một đợt.
Người thứ nhất mới lên chuyên viên chính được hai năm, lương đang ở khoảng 92 phần trăm điểm giữa của bậc cũ. Sàn khung trưởng nhóm cao hơn mức đó khá xa, nên công ty phải kéo lên tới sàn, cộng thêm phụ cấp trách nhiệm. Tính theo phần trăm, người này nhận mức tăng lớn nhất trong ba người.
Người thứ hai đã ở bậc cũ sáu năm, lương đứng gần trần, tức là gần chạm sàn khung trưởng nhóm. Công ty áp chính sách tăng tối thiểu một tỷ lệ cố định cộng phụ cấp. Phần trăm tăng thấp hơn người thứ nhất, nhưng con số lương sau khi lên vẫn cao nhất nhóm.
Người thứ ba là nhân viên kinh doanh có hoa hồng cá nhân đáng kể. Lương cứng được kéo lên tương tự người thứ nhất, nhưng hoa hồng cá nhân chuyển thành thưởng theo doanh số nhóm. Năm đầu, tổng thu nhập của người này gần như đi ngang, chỉ tăng rõ từ năm thứ hai khi nhóm đạt chỉ tiêu.
Ba câu chuyện cho thấy cùng một chữ "lên chức" mà ba kết quả khác nhau, và không ai bị đối xử bất công. Điều khác nhau là điểm xuất phát. Khi so mình với đồng nghiệp, hãy so điểm xuất phát trước khi so phần trăm tăng.
Chuẩn bị gì khi biết mình sắp được lên chức
Không phải kỹ năng xin lên chức, mà là cách để khi công ty đưa ra con số, bạn hiểu nó và hỏi đúng chỗ.
- Hỏi bậc mới tương ứng với khung nào, sàn và điểm giữa của khung đó ra sao, hoặc ít nhất mức đề xuất đang ở dưới hay trên điểm giữa.
- Lập bảng tổng thu nhập năm trước và sau, tính cả phần có thể mất như làm thêm giờ, hoa hồng.
- Đọc khảo sát lương hiện hành cho đúng chức vụ mới, đúng ngành và vùng, để có mốc so sánh bên ngoài.
- Hỏi rõ phụ cấp chức vụ là khoản cố định hay theo kết quả, có thay đổi khi thôi giữ chức không.
- Hỏi lịch xét lương tiếp theo và nếu có phần treo, yêu cầu ghi thời điểm xét lại trong văn bản.
Nếu con số cuối cùng thấp hơn mong đợi nhưng vị trí mới phù hợp với hướng đi của bạn, nhận và ghi rõ lịch xét lại thường là lựa chọn hợp lý hơn từ chối. Nếu cả trách nhiệm tăng lẫn tổng thu nhập không đổi trong thời gian dài, đó là lúc cân nhắc lại.
Câu hỏi thường gặp
Lên chức thường được tăng bao nhiêu phần trăm?
Không có mức chuẩn chung. Ở công ty có chính sách rõ, lên một bậc thường tăng khoảng 10 tới 20 phần trăm lương cứng, lên vị trí quản lý đầu tiên có thể cao hơn vì có phụ cấp chức vụ. Đây là khoảng tham khảo, cần đối chiếu khảo sát lương hiện hành và chính sách công ty.
Vì sao đồng nghiệp lên chức được tăng nhiều hơn mình?
Thường do vị trí trong khung cũ khác nhau. Người đứng thấp trong khung cũ phải được kéo lên tới sàn khung mới nên phần trăm tăng lớn hơn. Người đã được trả cao từ trước thì phần trăm tăng nhỏ hơn, dù lương sau khi lên có thể vẫn cao hơn.
Lên chức giữa năm có được xét tăng lương cuối năm không?
Tuỳ chính sách. Có nơi coi lần lên chức là khoản tăng của năm và bỏ qua kỳ xét thường niên, có nơi vẫn xét bình thường hoặc xét theo tỷ lệ thời gian. Nên hỏi trước và đề nghị ghi rõ trong văn bản để tránh hiểu lầm.
Lên quản lý có còn được trả tiền làm thêm giờ không?
Nhiều công ty không trả làm thêm giờ cho vị trí quản lý mà coi đó là một phần trách nhiệm, có khi bù bằng phụ cấp cố định. Quy định cụ thể về làm thêm giờ cần tra văn bản hiện hành; khi có tranh chấp, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Được giao làm quyền trưởng phòng thì lương tính sao?
Giai đoạn quyền hoặc phụ trách thường được trả một khoản phụ cấp tạm, lương cứng giữ nguyên. Khi có quyết định bổ nhiệm chính thức mới xếp lương mới. Nên hỏi rõ thời hạn giai đoạn này và tiêu chí để được bổ nhiệm chính thức.
Có nên từ chối lên chức nếu tăng lương quá ít?
Cần cân nhắc cả hướng đi nghề nghiệp lẫn tổng thu nhập. Nếu vị trí mới mở đường cho bước tiếp theo, nhận và ghi rõ lịch xét lại thường có lợi hơn. Nếu trách nhiệm tăng nhiều mà thu nhập không đổi trong thời gian dài, nên trao đổi thẳng với quản lý trước khi nhận.