ChucVu.comChức Vụ
Trường học và giáo dục

Cấp bậc trong trường đại học: từ giảng viên tới trưởng bộ môn, trưởng khoa

Thang chức vụ ở trường đại học: trợ giảng, giảng viên, trưởng bộ môn, phó trưởng khoa, trưởng khoa, ban giám hiệu, tách khỏi đường chức danh giảng viên và học hàm.

A Vietnamese lecturer seen from behind walks down a long university corridor with tall columns and green trees outside, a canvas bag over her shoulder, morning haze

Trong trường đại học, thang chức vụ quản lý đi từ giảng viên lên trưởng bộ môn, phó trưởng khoa, trưởng khoa, rồi tới phó hiệu trưởng và hiệu trưởng. Song song với thang đó có hai thang khác: chức danh nghề nghiệp giảng viên (trợ giảng, giảng viên, giảng viên chính, giảng viên cao cấp) và học hàm (phó giáo sư, giáo sư), mỗi thang xét theo cách riêng.

Người mới vào nghề đại học hay lẫn ba thang này vì chúng cùng hiện trên danh thiếp. Một phó giáo sư có thể chỉ là giảng viên bình thường trong bộ môn; một trưởng khoa có thể chưa có học hàm. Bài này tách từng thang, nói rõ nấc nào gánh việc gì, điều kiện thường gặp để lên nấc kế, và lương thay đổi ra sao, theo mô hình trường công lập là chủ yếu.

Ba thang song song ở trường đại học

Mỗi thang có cơ quan xét khác nhau. Thời gian và điều kiện cụ thể tuỳ quy chế từng trường và văn bản hiện hành.

ThangCác nấc từ thấp lên caoAi xét hoặc quyết định
Chức vụ quản lýGiảng viên, phó trưởng bộ môn, trưởng bộ môn, phó trưởng khoa, trưởng khoa, phó hiệu trưởng, hiệu trưởngTrường bổ nhiệm theo quy chế; hiệu trưởng do hội đồng trường đề nghị và cấp có thẩm quyền công nhận
Chức danh nghề nghiệpTrợ giảng, giảng viên, giảng viên chính, giảng viên cao cấpTrường hoặc cơ quan quản lý tổ chức xét, thi thăng hạng
Học hàmPhó giáo sư, giáo sưHội đồng giáo sư các cấp xét đạt tiêu chuẩn; trường bổ nhiệm vào chức danh

Thang chức danh nghề nghiệp quyết định phần lớn lương cứng. Thang chức vụ thêm phụ cấp và quyền quản lý. Học hàm thêm uy tín học thuật và ảnh hưởng tới việc được giao dẫn dắt nghiên cứu, hướng dẫn nghiên cứu sinh.

Các nấc chức vụ từ bộ môn tới khoa

Giảng viên trong bộ môn. Dạy các học phần được phân công, hướng dẫn khoá luận, làm nghiên cứu, tham gia việc chung của bộ môn như xây đề cương, ra đề thi. Giảng viên trẻ thường được giao thêm phần việc học vụ, phụ trách lớp, cố vấn học tập.

Trưởng bộ môn. Đơn vị nhỏ nhất có quản lý. Trưởng bộ môn chịu trách nhiệm chương trình các học phần của bộ môn, phân công giảng dạy, đề xuất tuyển giảng viên, dẫn hướng nghiên cứu chung. Bộ môn đông có phó trưởng bộ môn.

Phó trưởng khoa. Mỗi phó trưởng khoa phụ trách một mảng: đào tạo, nghiên cứu và hợp tác, hoặc công tác người học. Đây là nấc bắt đầu làm việc nhiều với phòng ban chức năng của trường.

Trưởng khoa. Chịu trách nhiệm toàn bộ hoạt động của khoa: chương trình đào tạo các ngành của khoa, kiểm định chất lượng chương trình, nhân sự, nguồn thu nếu khoa được giao tự chủ một phần. Trưởng khoa ngồi trong các hội đồng cấp trường.

Ngoài khoa còn có các đơn vị khác. Viện, trung tâm nghiên cứu, phòng ban chức năng như phòng đào tạo, phòng khoa học công nghệ. Trưởng các đơn vị này đứng ngang trưởng khoa về thứ bậc, và giảng viên có thể chuyển qua lại giữa khoa và phòng ban trên đường lên.

Điều kiện thường gặp để lên nấc

Ở nấc giảng viên, chuẩn trình độ tối thiểu theo luật giáo dục đại học là thạc sĩ đối với giảng viên dạy trình độ đại học, và nhiều trường đặt mục tiêu giảng viên có bằng tiến sĩ. Người chưa đạt chuẩn trình độ thường vào ở vị trí trợ giảng, vừa làm vừa học lên. Vì vậy, với phần lớn giảng viên, năm năm tới mười năm đầu nghề gắn với việc học thạc sĩ, tiến sĩ hơn là với chức vụ.

Ở nấc trưởng bộ môn trở lên, quy chế tổ chức và hoạt động của mỗi trường đặt tiêu chuẩn riêng, thường gồm trình độ tiến sĩ, số năm giảng dạy, thành tích nghiên cứu như bài báo khoa học, đề tài đã chủ trì, và đôi khi yêu cầu học hàm cho vị trí trưởng khoa ở trường lớn. Quy trình bổ nhiệm có lấy ý kiến tập thể đơn vị và hội đồng của trường.

Điểm khác với trường phổ thông là số năm cứng ít quan trọng hơn hồ sơ học thuật. Một tiến sĩ trẻ có công bố tốt và từng dẫn đề tài có thể được giao trưởng bộ môn sau vài năm; một giảng viên lâu năm chưa có tiến sĩ có thể không đủ tiêu chuẩn dù được đồng nghiệp quý. Các chức vụ ở khoa và bộ môn thường có nhiệm kỳ, hết nhiệm kỳ xem xét lại, nên ghế quản lý ở đại học luân chuyển nhiều hơn ở phổ thông.

Hiệu trưởng và hội đồng trường

Từ khi luật giáo dục đại học được sửa đổi năm 2018, trường đại học công lập có hội đồng trường là cơ quan quản trị, quyết định chiến lược, quy chế, tổ chức bộ máy và những việc lớn. Hiệu trưởng là người điều hành, do hội đồng trường lựa chọn và đề nghị, cấp có thẩm quyền công nhận. Chủ tịch hội đồng trường và hiệu trưởng là hai vị trí khác nhau, không phải một nấc trên nấc dưới theo kiểu thông thường.

Phó hiệu trưởng do hiệu trưởng đề xuất, được bổ nhiệm theo quy chế trường, mỗi người phụ trách một khối: đào tạo, khoa học và hợp tác, cơ sở vật chất và tài chính. Ở các đại học có nhiều trường thành viên, thang còn có thêm tầng giám đốc đại học, phó giám đốc, và hiệu trưởng các trường thành viên.

Với một giảng viên đang đi lên, điều cần biết là từ nấc trưởng khoa trở lên, việc chọn người có tính cạnh tranh cao và phụ thuộc định hướng của hội đồng trường. Năng lực học thuật là điều kiện cần; khả năng điều hành đơn vị, làm việc với đối tác, quản lý tài chính trong cơ chế tự chủ mới là thứ được nhìn kỹ.

Lương thay đổi ra sao trên ba thang

Chức danh nghề nghiệp quyết định lương cứng. Giảng viên công lập xếp lương theo hệ số của hạng chức danh: lên giảng viên chính, giảng viên cao cấp là chuyển sang bảng hệ số cao hơn. Phụ cấp ưu đãi nhà giáo và thâm niên đi theo người đứng lớp.

Chức vụ thêm phụ cấp chức vụ. Trưởng bộ môn, trưởng khoa, phó hiệu trưởng hưởng phụ cấp chức vụ theo hệ số tăng dần. Phần này thường nhỏ hơn nhiều người nghĩ so với tổng thu nhập.

Trường tự chủ có quy chế chi tiêu nội bộ. Ở trường tự chủ tài chính, phần thu nhập tăng thêm theo quy chế nội bộ có thể lớn hơn lương ngân sách, chia theo khối lượng giảng dạy, nghiên cứu và chức vụ. Mức chênh giữa các trường rất rộng.

Học hàm không tự nó thành lương. Được công nhận phó giáo sư, giáo sư không cộng thẳng vào lương ngân sách như một hệ số riêng, nhưng thường đi cùng hạng chức danh cao và được nhiều trường tính vào quy chế thu nhập tăng thêm. Hỏi phòng tổ chức của trường về quy chế đang áp dụng.

Giờ chuẩn và vượt giờ. Người giữ chức được giảm định mức giờ giảng; giảng viên dạy vượt giờ chuẩn được thanh toán thêm theo quy chế. Với nhiều giảng viên, đây là phần thu nhập dao động nhất trong năm.

Trường ngoài công lập và trường có vốn nước ngoài

Ở trường đại học tư thục, cơ quan quản trị cao nhất cũng là hội đồng trường, nhưng thành phần do nhà đầu tư chi phối. Hiệu trưởng được hội đồng trường chọn và đề nghị công nhận như trường công, còn các nấc trưởng khoa, trưởng bộ môn do trường tự đặt quy chế. Nhiều trường tư gộp bộ môn vào khoa, hoặc gọi đơn vị theo ngành, nên thang ngắn hơn: giảng viên, trưởng ngành, trưởng khoa.

Trường có vốn nước ngoài hoặc chương trình liên kết thường dùng tên chức danh theo mô hình nước ngoài, như giảng viên, giảng viên cao cấp, trưởng chương trình, trưởng khoa, kèm các vị trí điều phối học thuật. Chức danh nghề nghiệp kiểu hạng của khu vực công lập không áp dụng; lương theo hợp đồng và khung nội bộ của trường.

Khi chuyển giữa hai khu vực, đừng so tên chức vụ một đổi một. Một trưởng ngành ở trường tư nhỏ có phạm vi gần với trưởng bộ môn ở trường công lớn; một giảng viên cao cấp theo cách gọi của trường quốc tế có thể chưa tương đương giảng viên cao cấp theo hạng chức danh. Hãy so bằng phạm vi việc: quản lý bao nhiêu người, chịu trách nhiệm chương trình nào, có quyền đề xuất tuyển dụng không.

Thời gian ở mỗi nấc ở khu vực tư có thể ngắn hơn vì trường tự chủ hoàn toàn trong bổ nhiệm, nhưng ghế quản lý cũng ít ổn định hơn khi trường tái cấu trúc ngành.

Một lộ trình giả định trong mười lăm năm

Ví dụ giả định một người vào trường ở vị trí trợ giảng ngay sau khi tốt nghiệp đại học loại giỏi, ở lại bộ môn. Hai năm đầu vừa trợ giảng vừa học thạc sĩ; có bằng thạc sĩ thì được xếp chức danh giảng viên. Tiếp theo khoảng bốn tới năm năm làm nghiên cứu sinh, trong lúc vẫn dạy một phần. Năm thứ tám có bằng tiến sĩ, bắt đầu chủ trì đề tài cấp cơ sở, hướng dẫn học viên cao học.

Năm thứ mười được giao phó trưởng bộ môn, rồi trưởng bộ môn ở nhiệm kỳ kế. Cùng thời gian, người này chuẩn bị hồ sơ thăng hạng giảng viên chính và hồ sơ xét đạt tiêu chuẩn phó giáo sư, phụ thuộc số công bố và số người đã hướng dẫn. Tới năm thứ mười lăm, nếu mọi thứ suôn sẻ, người này có thể đã là phó trưởng khoa.

Lộ trình này chỉ là một kịch bản thuận lợi để thấy thứ tự thường gặp: bằng cấp trước, công bố và đề tài song song, chức vụ đến sau. Nhiều người dừng ở giảng viên chính và chọn ở lại nghiên cứu, không nhận chức quản lý; đó cũng là một con đường đi lên đầy đủ trong trường đại học.

Câu hỏi thường gặp

Trưởng bộ môn và trưởng khoa, ai cao hơn?

Trưởng khoa cao hơn. Khoa gồm nhiều bộ môn; trưởng bộ môn báo cáo lên trưởng khoa hoặc phó trưởng khoa phụ trách mảng. Ở một số trường nhỏ không chia bộ môn, khoa là đơn vị nhỏ nhất có quản lý.

Phó giáo sư có phải là chức vụ không?

Không. Phó giáo sư và giáo sư là chức danh học hàm, xét theo tiêu chuẩn học thuật qua hội đồng giáo sư. Một phó giáo sư có thể không giữ chức vụ quản lý nào trong trường.

Giảng viên đại học cần bằng gì?

Theo luật giáo dục đại học, giảng viên dạy trình độ đại học cần tối thiểu bằng thạc sĩ; nhiều trường đặt mục tiêu tiến sĩ, và vị trí quản lý từ trưởng bộ môn trở lên thường yêu cầu tiến sĩ. Tra quy chế của trường và văn bản hiện hành.

Trợ giảng khác giảng viên thế nào?

Trợ giảng là nấc vào nghề cho người chưa đạt chuẩn trình độ giảng viên, hỗ trợ giảng dạy, chấm bài, hướng dẫn thực hành dưới sự phân công của giảng viên. Khi đạt chuẩn trình độ và tiêu chuẩn, trợ giảng được xét chuyển lên chức danh giảng viên.

Hiệu trưởng đại học công lập do ai chọn?

Ở trường đại học công lập có hội đồng trường, hội đồng trường lựa chọn và đề nghị, cấp có thẩm quyền công nhận hiệu trưởng. Quy trình cụ thể theo luật giáo dục đại học và quy chế của từng trường hiện hành.

Làm trưởng khoa có tăng lương nhiều không?

Phụ cấp chức vụ của trưởng khoa không lớn so với tổng thu nhập. Ở trường tự chủ, phần thu nhập tăng thêm theo quy chế nội bộ có thể tính cả chức vụ, nhưng phần lớn chênh lệch vẫn đến từ hạng chức danh và khối lượng giảng dạy, nghiên cứu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138