Công ty gia công phần mềm (outsourcing) thường có thang: lập trình viên các nấc, team lead, quản lý dự án (PM), delivery manager phụ trách nhiều dự án hoặc một khách hàng lớn, rồi giám đốc trung tâm hoặc giám đốc khối. Song song có ngả cầu nối với khách hàng như kỹ sư cầu nối (BrSE) ở các công ty làm cho thị trường Nhật.
Khác với công ty sản phẩm, thang ở đây gắn chặt với dự án và khách hàng: ngoại ngữ, khả năng làm việc trực tiếp với khách, kinh nghiệm đi làm tại chỗ ở nước ngoài thường quyết định tốc độ lên nấc ngang với tay nghề kỹ thuật. Bài đi qua từng nấc, các ngả rẽ, và cấu phần lương đặc thù của mô hình gia công. Thời gian trong bài là mức tham khảo.
Vì sao công ty gia công có thang riêng
Công ty gia công bán thời gian và năng lực của đội kỹ sư cho khách hàng, thường ở nước ngoài. Dự án có hợp đồng, phạm vi, hạn giao và người duyệt phía khách. Vì vậy thang chức vụ được thiết kế quanh ba câu hỏi: người này làm được phần việc kỹ thuật nào, có làm việc trực tiếp với khách được không, và có chịu trách nhiệm cho kết quả của bao nhiêu dự án.
Hệ quả là hai lập trình viên cùng tay nghề có thể ở hai nấc khác nhau chỉ vì một người nói chuyện được với khách bằng tiếng Anh hoặc tiếng Nhật, người kia thì không. Đây không phải bất công mà là đặc thù: trong mô hình gia công, hiểu sai yêu cầu của khách tốn kém hơn viết chậm vài ngày.
Công ty gia công cũng thường có khung cấp bậc rất chi tiết, có khi mười mấy bậc nhỏ, vì phải báo giá cho khách theo nấc. Khách trả cho một senior khác một junior, nên việc xếp bạn vào nấc nào gắn trực tiếp với doanh thu của công ty. Hiểu điều này giúp bạn biết vì sao đợt xét nấc ở đây hay chặt và có hội đồng.
Các nấc thường gặp
Bảng gom cách gọi phổ biến ở các công ty gia công cỡ vừa và lớn. Ở công ty nhỏ, team lead kiêm luôn PM.
| Nấc | Trách nhiệm chính | Làm việc với khách | Chịu trách nhiệm cho |
|---|---|---|---|
| Lập trình viên (junior tới senior) | Viết mã theo yêu cầu, ước lượng việc của mình | Ít hoặc không, trừ khi đi tại chỗ | Phần việc được giao |
| Team lead | Dẫn kỹ thuật, chia việc, duyệt mã cho một nhóm | Có, ở mức kỹ thuật | Chất lượng kỹ thuật của nhóm |
| Kỹ sư cầu nối (BrSE) | Truyền đạt yêu cầu giữa khách và đội, viết tài liệu | Thường xuyên, bằng ngoại ngữ | Khách và đội hiểu nhau đúng |
| Quản lý dự án (PM) | Kế hoạch, tiến độ, rủi ro, thay đổi phạm vi | Thường xuyên | Một dự án đúng hạn, đúng chất lượng |
| Delivery manager | Danh mục dự án hoặc một khách hàng lớn, nhân sự, lợi nhuận | Ở mức quản lý của khách | Nhiều dự án, quan hệ khách hàng |
| Giám đốc trung tâm / khối | Doanh thu, tuyển dụng, chiến lược thị trường | Ở mức lãnh đạo | Một đơn vị hàng trăm người |
Từ hàng PM trở lên, câu hỏi "dự án có lãi không" bắt đầu thành thước đo, không chỉ "dự án có xong không". Đây là chỗ nhiều người giỏi kỹ thuật thấy lạ khi mới lên.
Lập trình viên và team lead trong mô hình gia công
Lập trình viên đi lên nhờ ba thứ. Tay nghề kỹ thuật, độ chính xác khi ước lượng (khách đã được báo giá theo ước lượng đó), và mức độ đọc hiểu tài liệu của khách. Người ước lượng sai liên tục bị đánh giá thấp dù viết mã tốt.
Đi làm tại chỗ là một bước tăng tốc. Được cử sang làm ở văn phòng khách vài tháng tới vài năm giúp bạn hiểu cách khách làm việc, luyện ngoại ngữ và thường được xét nấc nhanh hơn khi về. Đổi lại là xa nhà và áp lực làm việc trực tiếp với khách.
Team lead là nấc đầu tiên chịu trách nhiệm trước khách. Khi có lỗi lọt sang phía khách, team lead là người giải thích nguyên nhân và cách sửa. Người lên team lead cần quen viết báo cáo sự cố ngắn gọn, thẳng thắn, không đổ lỗi.
Điều kiện thường gặp để lên team lead. Đã là senior ổn định, đã dẫn được một phần dự án, giao tiếp được với khách ở mức kỹ thuật và được thành viên nhóm tin. Nhiều công ty có bài đánh giá ngoại ngữ nội bộ làm điều kiện cứng.
Kỹ sư cầu nối: ngả đặc thù của thị trường Nhật
Ở các công ty gia công cho khách Nhật, vai kỹ sư cầu nối (bridge system engineer, thường viết BrSE) rất phổ biến. Người giữ vai này vừa hiểu kỹ thuật vừa dùng tiếng Nhật thành thạo, đọc tài liệu yêu cầu của khách, giải thích lại cho đội Việt Nam, hỏi lại khách những chỗ mơ hồ, và kiểm tài liệu đội gửi đi trước khi tới tay khách.
Thang của BrSE thường đi từ thông dịch viên kỹ thuật hoặc lập trình viên biết tiếng Nhật, lên BrSE, senior BrSE, rồi rẽ sang PM hoặc delivery manager cho khách Nhật. Vì người vừa giỏi kỹ thuật vừa giỏi tiếng Nhật không nhiều, vai này thường được xếp nấc và trả cao hơn lập trình viên cùng số năm.
Rủi ro của ngả này là tay nghề kỹ thuật mai một nếu chỉ làm truyền đạt. BrSE đi lên tốt là người vẫn đọc mã, vẫn hiểu thiết kế, để hỏi khách những câu đúng trọng tâm thay vì dịch nguyên văn. Thị trường khách Âu Mỹ ít có vai riêng này; ở đó PM hoặc team lead tự giao tiếp bằng tiếng Anh.
PM và delivery manager: từ một dự án tới cả danh mục
Quản lý dự án trong công ty gia công lập kế hoạch, theo dõi tiến độ, quản lý rủi ro và đặc biệt là quản lý thay đổi phạm vi: khách muốn thêm tính năng thì ai trả, lùi hạn bao nhiêu. PM giỏi giữ được quan hệ tốt với khách mà vẫn bảo vệ đội khỏi việc phát sinh không tính tiền. Nhiều PM đi lên từ team lead hoặc BrSE.
Delivery manager chịu trách nhiệm cho nhiều dự án hoặc toàn bộ công việc với một khách hàng lớn. Việc chính là phân bổ người giữa các dự án, theo dõi lợi nhuận, xử lý khi dự án gặp sự cố lớn, và tìm cơ hội mở rộng hợp đồng. Đây là nấc mà kỹ năng kinh doanh quan trọng ngang kỹ năng kỹ thuật.
Điều kiện thường gặp để lên delivery manager: đã dẫn vài dự án đúng hạn với khách hài lòng, đã từng cứu một dự án đang trễ, hiểu cách tính giá vốn nhân sự và lợi nhuận dự án. Thời gian từ PM lên delivery manager thường vài năm (tham khảo), tuỳ công ty mở rộng nhanh hay chậm.
Trên delivery manager và các ngả rẽ ra ngoài
Ở công ty gia công lớn, phía trên delivery manager có giám đốc trung tâm phát triển hoặc giám đốc khối thị trường, chịu trách nhiệm doanh thu và con người của một đơn vị hàng trăm kỹ sư, rồi tới ban điều hành. Người làm gia công lâu năm cũng hay rẽ ra:
- Công ty sản phẩm: lập trình viên và team lead chuyển sang khá dễ, nhưng phải quen với việc tự quyết "làm gì" thay vì làm theo yêu cầu khách.
- Phía khách hàng: người từng đi tại chỗ đôi khi được chính khách mời về làm, thường ở vai quản lý đối tác gia công.
- Kinh doanh và tiền bán hàng: PM, delivery manager hiểu kỹ thuật chuyển sang vai tư vấn giải pháp, làm hồ sơ chào thầu.
- Kiến trúc sư giải pháp: senior và team lead giỏi thiết kế đi ngả chuyên gia, thiết kế giải pháp cho nhiều dự án.
- Tự mở công ty gia công nhỏ: khá phổ biến với người đã có quan hệ khách hàng, nhưng phải tự gánh cả bán hàng lẫn nhân sự.
Khi rẽ sang công ty sản phẩm, chức danh PM gia công thường được xếp tương đương quản lý dự án kỹ thuật hoặc engineering manager chứ không phải product manager, vì hai vai này khác nhau về quyền quyết định "làm gì".
Đợt xét nấc ở công ty gia công thường diễn ra thế nào
Vì nấc gắn với giá báo cho khách, công ty gia công thường xét nấc theo kỳ và có quy trình khá chặt. Các bước hay gặp:
- Bạn tự đánh giá theo bảng năng lực của nấc hiện tại và nấc muốn lên, kèm bằng chứng: dự án, phần việc, phản hồi của khách.
- Quản lý trực tiếp, thường là team lead hoặc PM, viết nhận xét và đề cử.
- Một số công ty có bài kiểm tra kỹ thuật hoặc phỏng vấn với hội đồng gồm senior của bộ phận khác, để giữ chuẩn chung giữa các dự án.
- Kiểm tra ngoại ngữ nếu nấc mới đòi làm việc trực tiếp với khách.
- Hội đồng hoặc delivery manager quyết định, thông báo nấc mới và khung lương tương ứng, thường áp dụng từ đầu kỳ kế tiếp.
Mẹo thực tế: giữ một tệp ghi chép riêng, mỗi khi xong một phần việc đáng kể hoặc nhận lời khen của khách thì ghi lại ngày và nội dung. Đến kỳ xét, bạn có sẵn bằng chứng thay vì phải nhớ lại cả năm. Nếu bị từ chối, hỏi rõ còn thiếu tiêu chí nào để có kế hoạch cho kỳ sau.
Lương trong công ty gia công: các phần đặc thù
Bài không ghi con số; bạn nên tra khảo sát lương ngành công nghệ hiện hành và so đúng nấc, đúng thị trường khách hàng. Lương ở công ty gia công thường được xếp theo bậc rất chi tiết và xét theo kỳ cố định, một hoặc hai lần mỗi năm.
Ngoài lương cứng theo bậc, các cấu phần thường gặp gồm: phụ cấp ngoại ngữ theo cấp chứng chỉ, phụ cấp hoặc công tác phí khi đi làm tại chỗ ở nước ngoài, phụ cấp làm ca lệch giờ để họp với khách khác múi giờ, thưởng dự án khi giao đúng hạn, và thưởng cuối năm theo kết quả công ty. Team lead, PM, delivery manager có thêm phụ cấp chức vụ.
Tương quan thường gặp: biết ngoại ngữ ở mức làm việc trực tiếp với khách là yếu tố làm chênh lương mạnh nhất ở cùng nấc kỹ thuật. Kinh nghiệm đi tại chỗ dài hạn cũng được tính khi xếp bậc lúc về nước hoặc khi đổi công ty. Trước khi nhận đi tại chỗ, hỏi rõ bằng văn bản về chế độ trong thời gian đó và nấc được xét khi về.
Câu hỏi thường gặp
Delivery manager khác project manager thế nào?
Project manager chịu trách nhiệm cho một dự án: kế hoạch, tiến độ, rủi ro. Delivery manager chịu trách nhiệm cho nhiều dự án hoặc toàn bộ công việc với một khách hàng, gồm cả phân bổ người và lợi nhuận. Delivery manager thường là cấp trên trực tiếp của các PM.
BrSE có lên được PM không?
Có, đây là ngả rất phổ biến ở công ty gia công cho khách Nhật. BrSE đã quen làm việc với khách và hiểu yêu cầu sâu, chỉ cần học thêm lập kế hoạch, quản lý rủi ro và quản lý con người. Nhiều delivery manager cho thị trường Nhật đi lên từ BrSE.
Đi onsite có giúp lên nấc nhanh hơn không?
Thường có, vì bạn hiểu khách sâu hơn, luyện ngoại ngữ và gánh trách nhiệm trực tiếp. Nhưng nên hỏi trước chính sách xét nấc khi về, vì có công ty xét ngay, có công ty đợi kỳ xét chung. Thoả thuận bằng văn bản trước khi đi là an toàn nhất.
Không giỏi ngoại ngữ có lên team lead ở công ty gia công được không?
Khó hơn đáng kể, vì team lead thường phải giải thích kỹ thuật với khách. Một số công ty có BrSE hoặc PM đứng giữa nên team lead chỉ cần đọc hiểu tài liệu. Đầu tư ngoại ngữ là cách chắc chắn nhất để mở nấc team lead trong mô hình này.
Chuyển từ outsourcing sang công ty sản phẩm có bị hạ cấp không?
Lập trình viên thường giữ được nấc tương đương. PM gia công thường được xếp vào vai quản lý dự án kỹ thuật chứ không phải product manager. Bạn nên mô tả cụ thể việc đã gánh để bên tuyển xếp đúng, và chuẩn bị tư duy tự quyết định "làm gì".
Giám đốc trung tâm phát triển làm gì?
Người này phụ trách một đơn vị thường hàng trăm kỹ sư: doanh thu, lợi nhuận, tuyển dụng, đào tạo, chất lượng giao hàng và quan hệ với các khách hàng lớn của đơn vị. Họ thường báo cáo cho ban điều hành và đã đi qua các nấc PM, delivery manager.