Trên một công trường thường có ba phía, mỗi phía một thang chức vụ riêng. Phía nhà thầu thi công đi từ công nhân, tổ trưởng, đội trưởng, cán bộ kỹ thuật, kỹ sư phụ trách hạng mục, phó chỉ huy trưởng tới chỉ huy trưởng. Phía tư vấn giám sát đi từ giám sát viên tới giám sát trưởng. Phía chủ đầu tư có cán bộ ban quản lý dự án.
Người mới vào nghề hay gọi lẫn kỹ sư giám sát với cán bộ kỹ thuật, trong khi hai người này đứng ở hai phía khác nhau và có quyền rất khác nhau. Phần dưới tách ba thang, nói việc từng nấc, điều kiện thường gặp để lên chỉ huy trưởng theo nguyên lý, lương thay đổi ra sao và chuyện chuyển từ phía này sang phía kia.
Ba phía trên một công trường, ba cái thang
Phía thứ nhất là nhà thầu thi công: những người trực tiếp làm ra công trình, từ người buộc thép, đổ bê tông tới người lập biện pháp thi công. Thang ở phía này dài nhất và đông người nhất. Đứng đầu công trường là chỉ huy trưởng, đại diện nhà thầu điều hành mọi việc tại hiện trường.
Phía thứ hai là tư vấn giám sát: đơn vị được chủ đầu tư thuê để kiểm tra nhà thầu làm đúng thiết kế, đúng tiêu chuẩn, đúng hồ sơ. Kỹ sư giám sát thuộc phía này. Họ không chỉ đạo thi công mà nghiệm thu, ký xác nhận hoặc yêu cầu sửa. Thang ở phía này ngắn hơn: giám sát viên, giám sát trưởng, trưởng đoàn tư vấn.
Phía thứ ba là chủ đầu tư, thường qua ban quản lý dự án. Cán bộ ban quản lý dự án lo tiến độ, chi phí, thủ tục, thanh toán, và quyết định khi có thay đổi lớn. Ở công trình nhà ở dân dụng nhỏ, phía này chỉ là chủ nhà; ở dự án lớn, ban quản lý dự án có thang riêng từ cán bộ tới giám đốc ban.
Hiểu ba phía này giúp bạn đọc đúng tin tuyển dụng. "Kỹ sư giám sát" ở công ty tư vấn là phía kiểm tra; "kỹ sư giám sát" ở nhà thầu đôi khi lại chỉ cán bộ kỹ thuật theo dõi tổ đội, vì chữ giám sát được dùng lỏng. Đọc phần mô tả việc để biết mình sẽ ký nghiệm thu hay sẽ bị nghiệm thu.
Thang chức vụ phía nhà thầu thi công
Đây là thang đông người nhất và cũng là đường thường gặp để lên chỉ huy trưởng. Thời gian ở mỗi nấc là khoảng tham khảo, phụ thuộc quy mô công trình và tốc độ công ty nhận việc.
| Nấc | Chức vụ | Việc chính | Thời gian (tham khảo) |
|---|---|---|---|
| 1 | Công nhân, thợ | Làm theo phân công của tổ trưởng | Không cố định |
| 2 | Tổ trưởng, đội trưởng | Dẫn tổ thợ một loại việc như cốp pha, cốt thép, xây trát, điện nước | Không cố định |
| 3 | Cán bộ kỹ thuật, kỹ sư hiện trường | Bám hiện trường, kiểm tra tổ đội làm đúng bản vẽ, ghi nhật ký, chuẩn bị nghiệm thu | Hai tới bốn năm |
| 4 | Kỹ sư phụ trách hạng mục | Phụ trách trọn một phần như kết cấu, hoàn thiện, cơ điện; lập biện pháp, khối lượng | Hai tới bốn năm |
| 5 | Phó chỉ huy trưởng | Thay chỉ huy trưởng một mảng hoặc một ca, điều phối nhiều hạng mục | Hai tới năm năm |
| 6 | Chỉ huy trưởng công trường | Điều hành toàn bộ hiện trường: tiến độ, chất lượng, an toàn, nhân lực, làm việc với giám sát và chủ đầu tư | Không cố định |
Ở công trình nhỏ như nhà phố, nấc ba tới năm có khi gộp vào một người kiêm chỉ huy trưởng. Ở công trình lớn, có thêm nấc kỹ sư an toàn, kỹ sư khối lượng, thủ kho công trường, mỗi người có đường đi lên riêng.
Thang chức vụ phía tư vấn giám sát
Phía này ít nấc hơn nhưng yêu cầu chứng chỉ chặt hơn ở từng nấc, vì chữ ký của họ là căn cứ nghiệm thu.
| Nấc | Chức vụ | Việc chính | Điều kiện thường gặp |
|---|---|---|---|
| 1 | Giám sát viên | Theo dõi một phần việc, kiểm tra vật liệu, chứng kiến thí nghiệm, ghi nhật ký giám sát | Bằng chuyên ngành phù hợp, kinh nghiệm hiện trường |
| 2 | Giám sát viên chính, giám sát hạng mục | Nghiệm thu công việc, hạng mục; yêu cầu nhà thầu sửa khi sai | Chứng chỉ hành nghề giám sát phù hợp hạng công trình |
| 3 | Giám sát trưởng | Chịu trách nhiệm chung công tác giám sát của công trình, ký các biên bản quan trọng | Chứng chỉ hành nghề hạng phù hợp, kinh nghiệm theo cấp công trình |
| 4 | Trưởng phòng giám sát, giám đốc đơn vị tư vấn | Phân công người cho nhiều công trình, chịu trách nhiệm trước khách hàng | Kinh nghiệm nhiều công trình, năng lực tổ chức |
Người làm tư vấn giám sát thường đi lên nhanh hơn ở nấc đầu vì ít người cạnh tranh, nhưng chậm hơn ở nấc cao vì số công trình một đơn vị tư vấn nhận có hạn. Nhiều người làm giám sát vài năm rồi chuyển sang phía nhà thầu hoặc chủ đầu tư để có thêm kinh nghiệm điều hành.
Điều kiện để làm chỉ huy trưởng, nói theo nguyên lý
Chỉ huy trưởng không chỉ là một chức vụ nội bộ của nhà thầu. Pháp luật về xây dựng đặt điều kiện năng lực cho người giữ chức danh này, thường gồm trình độ chuyên môn phù hợp, chứng chỉ hành nghề theo hạng và kinh nghiệm đã tham gia thi công công trình ở cấp tương ứng. Công trình càng lớn, càng phức tạp thì điều kiện càng cao.
Hệ thống chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng chia hạng, và mỗi hạng cho phép đảm nhận vai trò ở công trình đến một cấp nhất định. Người muốn lên chỉ huy trưởng công trình lớn thường phải đi từng bước: tích luỹ kinh nghiệm ở công trình nhỏ, xin chứng chỉ hạng thấp, rồi nâng hạng khi đủ kinh nghiệm. Quy định cụ thể về hạng, thời gian kinh nghiệm và cách xét cấp đã thay đổi nhiều lần, nên luôn tra văn bản hiện hành trước khi lên kế hoạch.
Ngoài chứng chỉ, chỉ huy trưởng cần được huấn luyện về an toàn, vệ sinh lao động, vì người này chịu trách nhiệm tổ chức an toàn ở hiện trường. Khi có sự cố, câu hỏi đầu tiên luôn là biện pháp an toàn đã được lập, phổ biến và kiểm tra hay chưa. Đây là phần nặng nhất của chức vụ, nặng hơn cả tiến độ.
Mỗi bước lên thêm phần việc gì
Từ tổ trưởng lên cán bộ kỹ thuật: ít khi là bước đi thẳng, vì cán bộ kỹ thuật thường cần bằng chuyên ngành. Người thợ giỏi có bằng trung cấp, cao đẳng hoặc học thêm có thể đi đường này, thêm việc đọc bản vẽ, ghi nhật ký và chuẩn bị hồ sơ nghiệm thu.
Từ cán bộ kỹ thuật lên kỹ sư phụ trách hạng mục: thêm việc lập biện pháp thi công, tính khối lượng, đặt vật tư, làm việc trực tiếp với giám sát để nghiệm thu. Bạn bắt đầu chịu trách nhiệm cho tiến độ của một phần công trình.
Từ kỹ sư hạng mục lên phó chỉ huy trưởng: thêm việc điều phối giữa các hạng mục, giữa các tổ đội và thầu phụ, xử lý xung đột mặt bằng, thay chỉ huy trưởng khi vắng.
Từ phó lên chỉ huy trưởng: thêm trách nhiệm trước công ty và trước chủ đầu tư về toàn bộ hiện trường, ký các văn bản quan trọng, quyết định khi có rủi ro an toàn, chịu trách nhiệm về chi phí thực tế so với dự toán.
Lương trên công trường thay đổi thế nào
Lương người làm công trường thường gồm lương cơ bản theo nấc, phụ cấp công trường hoặc phụ cấp lưu động, hỗ trợ đi lại, lưu trú khi công trình ở xa, và thưởng theo tiến độ hoặc khi bàn giao. Ở các nấc dưới, phần phụ cấp có khi chiếm tỷ trọng đáng kể, nên tổng thu nhập thay đổi theo công trình chứ không chỉ theo chức vụ.
Lên kỹ sư phụ trách và phó chỉ huy trưởng, phần lương cố định tăng và thưởng gắn nhiều hơn với kết quả hạng mục. Chỉ huy trưởng thường có mức lương cao nhất ở hiện trường, thưởng gắn với tiến độ, chất lượng, an toàn và chi phí. Ở nhiều công ty, chỉ huy trưởng công trình lớn có thu nhập gần với trưởng phòng ở văn phòng hoặc cao hơn.
Phía tư vấn giám sát thường có lương ổn định hơn, ít thưởng tiến độ hơn. Phía chủ đầu tư phụ thuộc loại chủ đầu tư: doanh nghiệp tư nhân, nhà nước hay dự án vốn nước ngoài. Muốn biết mặt bằng, hãy so tin tuyển dụng cùng loại công trình, cùng vùng và đọc khảo sát lương ngành xây dựng gần nhất.
Chuyển phía: từ nhà thầu sang tư vấn hay chủ đầu tư
Nhiều kỹ sư xây dựng đổi phía ít nhất một lần trong sự nghiệp. Mấy điều sau giúp bạn chọn đúng thời điểm và không bị lùi nấc quá nhiều.
- Từ nhà thầu sang tư vấn giám sát: hợp với người đã thạo hiện trường, thích kiểm tra, muốn ít áp lực tiến độ. Thường giữ được nấc tương đương nếu có chứng chỉ phù hợp.
- Từ nhà thầu sang ban quản lý dự án của chủ đầu tư: hợp với người muốn học thêm về chi phí, thủ tục, hợp đồng. Nấc đầu có khi thấp hơn, nhưng mở đường lên giám đốc dự án phía chủ đầu tư.
- Từ tư vấn giám sát sang nhà thầu: giúp có kinh nghiệm điều hành để sau này lên chỉ huy trưởng; cần chuẩn bị tinh thần chịu áp lực tiến độ và tổ đội.
- Ghi rõ vai trò thật trong từng công trình khi viết hồ sơ, vì kinh nghiệm xin chứng chỉ hành nghề được xét theo vai trò, không theo tên công ty.
- Giữ bản sao các quyết định phân công, biên bản có tên mình, đây là bằng chứng kinh nghiệm khi nâng hạng chứng chỉ.
Dù đổi phía, hiểu biết về phía bên kia luôn là lợi thế. Chỉ huy trưởng từng làm giám sát biết giám sát sẽ hỏi gì; giám sát từng làm nhà thầu biết chỗ nào nhà thầu hay làm tắt.
Câu hỏi thường gặp
Kỹ sư giám sát và cán bộ kỹ thuật khác nhau thế nào?
Kỹ sư giám sát thường thuộc đơn vị tư vấn giám sát do chủ đầu tư thuê, có việc kiểm tra và nghiệm thu. Cán bộ kỹ thuật thuộc nhà thầu thi công, có việc tổ chức làm và chuẩn bị nghiệm thu. Một bên kiểm tra, một bên bị kiểm tra.
Muốn làm chỉ huy trưởng cần điều kiện gì?
Thường cần trình độ chuyên môn phù hợp, chứng chỉ hành nghề theo hạng và kinh nghiệm thi công công trình ở cấp tương ứng, cộng huấn luyện an toàn lao động. Điều kiện cụ thể được quy định trong pháp luật về xây dựng và đã thay đổi nhiều lần, nên tra văn bản hiện hành.
Từ kỹ sư hiện trường lên chỉ huy trưởng mất bao lâu?
Ở nhiều công ty là khoảng sáu tới mười năm, qua các nấc kỹ sư phụ trách hạng mục và phó chỉ huy trưởng. Công trình nhỏ có thể nhanh hơn, công trình lớn lâu hơn vì điều kiện kinh nghiệm cao hơn. Đây chỉ là khoảng tham khảo.
Phó chỉ huy trưởng có ký thay chỉ huy trưởng được không?
Tuỳ quy định nội bộ của nhà thầu và văn bản phân công, uỷ quyền cụ thể. Một số văn bản chỉ người đủ điều kiện năng lực theo quy định mới được ký. Nên đọc quyết định phân công và hỏi phòng pháp chế của công ty trước khi ký thay.
Làm tư vấn giám sát có lên chỉ huy trưởng được không?
Được nếu chuyển sang phía nhà thầu và đáp ứng điều kiện năng lực của chức danh chỉ huy trưởng. Kinh nghiệm giám sát được nhiều nhà thầu đánh giá cao, nhưng thường cần thêm thời gian làm điều hành thi công trước khi nhận công trình lớn.
Phụ cấp công trường có tính vào lương chính không?
Tuỳ cách công ty xây dựng quy chế lương và ghi trong hợp đồng. Có nơi tính vào lương ghi hợp đồng, có nơi tách riêng theo công trình. Phần này ảnh hưởng tới bảo hiểm và quyền lợi khi nghỉ việc, nên hỏi rõ và tra quy định hiện hành; cần thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.