Nâng bậc lương thường xuyên là việc công chức, viên chức được lên một bậc trong cùng ngạch hoặc hạng khi đủ thời gian giữ bậc, hoàn thành nhiệm vụ và không bị kỷ luật trong kỳ. Mốc thời gian quen thuộc là ba năm một bậc với ngạch, hạng yêu cầu trình độ cao đẳng trở lên, và hai năm một bậc với ngạch, hạng yêu cầu trình độ thấp hơn. Nâng lương trước thời hạn là được lên bậc sớm hơn mốc đó, dành cho người có thành tích xuất sắc hoặc người đã có thông báo nghỉ hưu, trong giới hạn quy định.
Hai cơ chế này áp dụng theo hướng dẫn của Bộ Nội vụ về nâng bậc lương, và đang chịu ảnh hưởng của lộ trình cải cách tiền lương. Phần dưới đi qua điều kiện từng loại, những khoảng thời gian bị trừ hoặc kéo dài, việc gì xảy ra khi đã ở bậc cuối, và cách tự kiểm mốc của chính mình. Con số trong bài là mốc tham khảo quen dùng, trước khi đề nghị hay khiếu nại nên tra văn bản đang có hiệu lực.
Bậc lương nằm ở đâu trên thang và vì sao có trần
Mỗi ngạch công chức hay hạng chức danh nghề nghiệp viên chức có một dải bậc lương, mỗi bậc ứng với một hệ số. Người mới vào ngạch thường xếp bậc 1, rồi đi lên dần. Dải bậc ở ngạch thấp thường dài hơn, ngạch cao ít bậc hơn nhưng hệ số mỗi bậc lớn hơn. Bậc không thay đổi việc được giao, nó ghi nhận thời gian gắn bó và việc làm tròn nhiệm vụ.
Vì dải bậc có trần, người làm lâu năm ở một ngạch sẽ chạm bậc cuối. Khi đó lương không còn tăng theo bậc mà chuyển sang phụ cấp thâm niên vượt khung, nói kỹ ở mục sau. Trần bậc cũng là một lý do khiến người ta tính chuyện nâng ngạch: lên ngạch cao hơn là sang một dải hệ số mới, còn đứng yên ở ngạch cũ thì từ một lúc nào đó lương chỉ nhích theo phụ cấp.
Cần phân biệt nâng bậc với điều chỉnh mức lương cơ sở. Khi Nhà nước điều chỉnh mức lương cơ sở, lương của mọi người cùng tăng theo dù bậc không đổi. Còn nâng bậc là việc riêng từng người, có quyết định riêng ghi rõ bậc mới, hệ số mới và ngày được hưởng. Nhầm hai chuyện này là nguồn của nhiều thắc mắc "sao năm nay lương tăng mà không có quyết định" — thật ra đó là điều chỉnh chung, không phải lên bậc.
Điều kiện nâng bậc thường xuyên
Đủ thời gian giữ bậc. Mốc quen thuộc là ba mươi sáu tháng với ngạch, hạng yêu cầu cao đẳng trở lên, hai mươi bốn tháng với ngạch, hạng yêu cầu trung cấp trở xuống và nhân viên thừa hành, phục vụ. Thời gian tính từ ngày hưởng bậc hiện tại ghi trong quyết định gần nhất, không tính từ ngày vào cơ quan.
Đạt kết quả đánh giá ở mức yêu cầu. Trong thời gian giữ bậc, các năm đánh giá phải đạt từ mức hoàn thành nhiệm vụ trở lên theo cách xếp loại hiện hành. Năm nào xếp loại không hoàn thành nhiệm vụ thường không được tính vào thời gian nâng bậc, nghĩa là mốc lùi lại tương ứng.
Không bị kỷ luật hoặc đã hết thời gian bị kéo dài. Bị kỷ luật trong thời gian giữ bậc thì thời gian nâng bậc bị kéo dài thêm, thường là sáu tháng với hình thức nhẹ và mười hai tháng với hình thức nặng hơn như giáng chức, cách chức, tuỳ văn bản từng thời kỳ. Đang bị xem xét kỷ luật thì việc nâng bậc thường tạm dừng tới khi có kết luận.
Có quyết định của cấp có thẩm quyền. Nâng bậc không tự động ghi vào bảng lương; phải có quyết định. Thường phòng tổ chức lập danh sách theo đợt trong năm. Đủ điều kiện mà chưa thấy tên trong danh sách thì nên hỏi ngay, vì quyết định có thể truy lĩnh nhưng càng để lâu càng khó đối chiếu.
Những khoảng thời gian không được tính hoặc làm mốc lùi lại
Ngoài kỷ luật và kết quả đánh giá, một số khoảng thời gian thường không được tính vào thời gian giữ bậc. Danh mục chính xác nằm trong văn bản hướng dẫn nâng bậc lương hiện hành; các trường hợp hay gặp gồm:
- Thời gian nghỉ việc riêng không hưởng lương liên tục vượt mức quy định, cộng dồn trong năm.
- Thời gian bị tạm đình chỉ công tác hoặc bị tạm giữ, tạm giam mà sau đó bị kết luận có vi phạm.
- Thời gian đi học, đi làm việc ở nước ngoài quá thời hạn được cơ quan cho phép.
- Thời gian nghỉ ốm đau vượt quá thời hạn hưởng chế độ theo quy định bảo hiểm xã hội.
Ngược lại, có những khoảng thời gian vẫn được tính dù người đó không trực tiếp làm việc, ví dụ thời gian nghỉ thai sản theo chế độ, thời gian được cử đi học theo quyết định của cơ quan, thời gian nghỉ ốm trong thời hạn hưởng chế độ. Khi tự tính mốc, nên liệt kê mọi khoảng nghỉ dài trong kỳ và hỏi phòng tổ chức xem khoảng nào được tính, tránh tự cộng rồi bất ngờ khi mốc bị lùi.
Một lỗi hay gặp nữa là quên rằng người vừa nâng ngạch hoặc chuyển ngạch thường được xếp vào bậc mới với mốc tính lại. Mốc nâng bậc lần sau khi đó được ghi trong quyết định nâng ngạch, không còn đi theo mốc cũ.
Nâng lương trước thời hạn do thành tích
Chỉ dành cho người lập thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ. Thành tích thường được chứng minh bằng hình thức khen thưởng hoặc danh hiệu thi đua trong thời gian giữ bậc. Mức khen thưởng càng cao thì thời gian được nâng sớm càng dài, nhưng mức nâng sớm tối đa thường là mười hai tháng so với mốc thường xuyên.
Có tỷ lệ trần trong mỗi cơ quan. Số người được nâng lương trước thời hạn mỗi năm không vượt một tỷ lệ phần trăm trên tổng số người trong danh sách trả lương của cơ quan, theo quy định hiện hành. Vì thế có năm nhiều người cùng đủ thành tích nhưng chỉ một phần được chọn, theo quy chế riêng của cơ quan.
Mỗi cơ quan có quy chế nâng lương trước thời hạn riêng. Quy chế này nêu cách quy đổi khen thưởng ra số tháng được nâng sớm và thứ tự ưu tiên khi vượt tỷ lệ. Quy chế phải được công khai trong cơ quan. Muốn biết mình có cơ hội hay không, đọc quy chế này trước khi so với đồng nghiệp ở nơi khác, vì mỗi nơi cách xếp thứ tự có thể khác.
Đã chạm bậc cuối thì không áp dụng nâng trước thời hạn theo bậc. Người đang ở bậc cuối ngạch không còn bậc để lên, nên cơ chế này không dùng được, thay vào đó là phụ cấp thâm niên vượt khung.
Nâng lương trước thời hạn khi có thông báo nghỉ hưu
Trường hợp thứ hai được nâng lương trước thời hạn là người đã có thông báo nghỉ hưu, chưa xếp bậc cuối của ngạch, và tại thời điểm có thông báo còn thiếu một khoảng thời gian không quá mười hai tháng để được nâng bậc thường xuyên, với điều kiện hoàn thành nhiệm vụ và không bị kỷ luật. Mục đích là để người sắp nghỉ không lỡ mất một bậc chỉ vì chênh vài tháng, qua đó ảnh hưởng tới lương hưu.
Trường hợp này thường không tính vào tỷ lệ trần của nâng lương trước thời hạn do thành tích. Tuy vậy, việc này cũng không tự chạy: khi nhận thông báo nghỉ hưu, nên đối chiếu ngay mốc nâng bậc lần sau trong quyết định gần nhất. Nếu thấy chỉ còn thiếu dưới một năm, đề nghị bằng văn bản để phòng tổ chức xem xét đưa vào danh sách trước ngày nghỉ.
Mức lương dùng tính lương hưu ở khu vực nhà nước liên quan tới bậc và hệ số tại thời điểm đóng bảo hiểm xã hội, nên một bậc lương cuối cùng có tác động lâu dài. Công thức tính cụ thể nằm ở pháp luật về bảo hiểm xã hội hiện hành, đổi theo từng thời kỳ; người sắp nghỉ hưu nên nhờ cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc bộ phận nhân sự tính thử trước.
Khi đã ở bậc cuối: phụ cấp thâm niên vượt khung và cách tự kiểm mốc
Người đã xếp bậc cuối của ngạch, sau một khoảng thời gian giữ bậc cuối nhất định và đủ điều kiện đánh giá, được hưởng phụ cấp thâm niên vượt khung tính bằng phần trăm trên mức lương của bậc cuối, sau đó mỗi năm tăng thêm một chút. Phụ cấp này cũng có thể bị kéo dài thời gian xét nếu bị kỷ luật, tương tự cách tính nâng bậc. Tỷ lệ cụ thể cần tra văn bản hiện hành vì chế độ phụ cấp đang trong diện sắp xếp lại theo cải cách tiền lương.
Cách tự kiểm mốc đơn giản nhất là lập một bảng nhỏ ba cột cho chính mình: ngày hưởng bậc hiện tại theo quyết định, các khoảng thời gian không được tính hoặc bị kéo dài trong kỳ, và mốc dự kiến sau khi cộng trừ. Cập nhật bảng mỗi khi có quyết định mới về lương, khen thưởng, kỷ luật hay đi học dài hạn. Đến gần mốc mà chưa thấy danh sách, chủ động hỏi phòng tổ chức.
Nếu đã đề nghị mà quyền lợi vẫn bị tính sai, ví dụ thời gian được cử đi học bị trừ khỏi thời gian giữ bậc, có thể làm đơn đề nghị xem xét lại theo đúng trình tự trong cơ quan, rồi mới tính tới khiếu nại. Khi vụ việc phức tạp, kéo dài nhiều kỳ, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để xác định văn bản áp dụng cho từng giai đoạn.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì công chức được nâng một bậc lương?
Mốc quen dùng là ba năm một bậc với ngạch yêu cầu trình độ cao đẳng trở lên và hai năm một bậc với ngạch yêu cầu trình độ thấp hơn, nếu hoàn thành nhiệm vụ và không bị kỷ luật. Mốc chính xác của từng người ghi trong quyết định xếp lương gần nhất, nên đối chiếu với văn bản hiện hành.
Bị kỷ luật khiển trách thì có bị chậm nâng lương không?
Có. Bị kỷ luật trong thời gian giữ bậc thường làm thời gian nâng bậc bị kéo dài thêm, hình thức nhẹ kéo dài ít hơn hình thức nặng. Thời gian kéo dài cụ thể theo văn bản hướng dẫn hiện hành, nên hỏi phòng tổ chức để biết mốc mới của mình.
Nâng lương trước thời hạn tối đa được bao nhiêu tháng?
Thông thường tối đa mười hai tháng so với mốc nâng bậc thường xuyên, tuỳ mức thành tích và quy chế của cơ quan. Số người được nâng sớm mỗi năm còn bị giới hạn bởi tỷ lệ trần, nên đủ thành tích chưa chắc đã được chọn trong năm đó.
Sắp nghỉ hưu có được nâng lương sớm không?
Được, nếu đã có thông báo nghỉ hưu, chưa ở bậc cuối, hoàn thành nhiệm vụ, không bị kỷ luật và còn thiếu không quá mười hai tháng để tới mốc nâng bậc. Nên chủ động đề nghị ngay khi nhận thông báo để kịp có quyết định trước ngày nghỉ.
Thời gian nghỉ thai sản có được tính vào thời gian nâng bậc không?
Thời gian nghỉ thai sản theo chế độ bảo hiểm xã hội thường được tính vào thời gian giữ bậc để xét nâng bậc lương thường xuyên. Nếu nghỉ thêm không lương sau thai sản thì phần nghỉ thêm có thể không được tính, cần hỏi bộ phận nhân sự.
Đã ở bậc cuối thì lương còn tăng không?
Lương theo bậc không tăng nữa, nhưng sau một thời gian giữ bậc cuối và đủ điều kiện, người đó được hưởng phụ cấp thâm niên vượt khung, tăng dần theo năm. Ngoài ra lương vẫn thay đổi khi Nhà nước điều chỉnh mức lương cơ sở hoặc khi được nâng ngạch.