Chuyên viên quan hệ khách hàng, thường gọi tắt là RM (relationship manager), đi lên theo hai trục cùng lúc: trục cấp bậc (chuyên viên, chuyên viên cao cấp, trưởng nhóm, phó phòng, trưởng phòng) và trục quy mô khách hàng (cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa và lớn). Người lên nhanh thường là người dịch chuyển được trên cả hai trục, chứ không chỉ chờ lên chức trong cùng một nhóm khách.
Phần dưới đi qua từng nấc, những gì ngân hàng nhìn vào khi xét lên, các ngả rẽ khi không muốn ở mãi khối kinh doanh, và cấu trúc thu nhập khi lên nấc. Thời gian ở mỗi nấc chỉ là khoảng tham khảo; bài không bàn chuyện khuyên vay hay đầu tư.
RM làm gì và vì sao nấc của RM khó so giữa các ngân hàng
RM là người giữ mối quan hệ với khách hàng: tìm khách mới, hiểu nhu cầu, chào sản phẩm phù hợp, lập hồ sơ đề xuất cấp tín dụng, theo dõi khách sau khi giải ngân. Khác giao dịch viên ngồi quầy, RM thường ra ngoài gặp khách, đi xem nhà xưởng, cửa hàng, tài sản bảo đảm. Phần việc này gắn trực tiếp với ba con số lớn của chi nhánh: huy động, dư nợ và thu phí dịch vụ.
Cấp bậc RM khó so giữa các ngân hàng vì mỗi nơi gắn nấc với quy mô danh mục khác nhau. Một chuyên viên cao cấp ở ngân hàng nhỏ có thể quản lý danh mục tương đương một chuyên viên thường ở ngân hàng lớn, hoặc ngược lại. Có nơi chia RM theo phân khúc khách hàng rất chi tiết, có nơi để một RM vừa làm cá nhân vừa làm hộ kinh doanh.
Vì thế khi hỏi ai đó đang ở nấc nào, người trong nghề thường hỏi thêm hai câu: đang quản lý khách phân khúc nào, và danh mục khoảng bao nhiêu khách. Hai câu đó nói lên nhiều hơn tên chức vụ. Bạn cũng nên tự trả lời được hai câu này trước khi xin chuyển việc hay đề nghị xét lên.
Các nấc RM thường gặp ở khối kinh doanh
Tên gọi khác nhau giữa các ngân hàng; bảng dưới gom theo phần việc. Thời gian là khoảng tham khảo, không phải cam kết.
| Nấc | Khách hàng thường phụ trách | Việc khác nấc dưới | Thời gian thường gặp (tham khảo) |
|---|---|---|---|
| Chuyên viên RM (mới) | Cá nhân, hộ kinh doanh nhỏ | Học sản phẩm, lập hồ sơ đơn giản, đi cùng RM cũ | 1–2 năm |
| Chuyên viên RM | Cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ | Tự tìm khách, tự đề xuất trong hạn mức | 2–3 năm |
| Chuyên viên RM cao cấp | Doanh nghiệp nhỏ và vừa, khách cá nhân ưu tiên | Hồ sơ phức tạp, nhiều sản phẩm, kèm RM mới | 2–4 năm |
| Trưởng nhóm hoặc phó phòng | Một nhóm RM và danh mục chung | Phân khách, duyệt sơ bộ, theo dõi chất lượng danh mục | 2–3 năm |
| Trưởng phòng khách hàng | Toàn phòng cá nhân hoặc doanh nghiệp | Giao chỉ tiêu, ký trong hạn mức, chịu nợ xấu của phòng | 3–5 năm |
Điểm cần nhìn ở cột thứ ba: mỗi nấc đi kèm một loại trách nhiệm mới. Từ "làm theo" sang "tự làm", rồi "làm khó", rồi "chịu trách nhiệm cho người khác làm".
Ngân hàng nhìn gì khi xét RM lên nấc
Kết quả nhiều kỳ, không phải một kỳ. Một tháng huy động đẹp nhờ một khách lớn không đủ. Người xét thường nhìn kết quả cả năm, tốc độ tăng trưởng danh mục, và việc có hoàn thành đều các chỉ tiêu phụ như bán chéo bảo hiểm, thẻ, dịch vụ thanh toán hay không.
Chất lượng danh mục. Khoản vay quá hạn trong danh mục là điểm trừ nặng nhất. Một RM có dư nợ khiêm tốn nhưng gần như không có nợ quá hạn thường được đánh giá cao hơn người dư nợ lớn mà danh mục lỗ chỗ.
Hồ sơ sạch. Hồ sơ đề xuất đầy đủ, ít bị bộ phận thẩm định trả về, không dính lỗi tuân thủ như thiếu chứng từ, sai quy trình nhận biết khách hàng. Bộ phận kiểm soát nội bộ có tiếng nói đáng kể trong kỳ xét.
Khả năng kèm người. Từ nấc cao cấp trở lên, ngân hàng muốn thấy bạn đã từng kèm RM mới và người đó trụ lại được. Đây là dấu hiệu sớm của năng lực quản lý.
Chứng chỉ, khoá học nội bộ. Nhiều ngân hàng yêu cầu hoàn thành chương trình đào tạo tín dụng theo cấp, hoặc bài kiểm tra kiến thức sản phẩm, trước khi được giao hạn mức cao hơn.
Chuyển từ RM cá nhân sang RM doanh nghiệp: bước ngang hay bước lên
Nhiều RM cá nhân muốn chuyển sang doanh nghiệp vì thấy quy mô khoản vay lớn hơn, khách chuyên nghiệp hơn. Về cấp bậc, đây thường là bước ngang: bạn có thể vào khối doanh nghiệp ở nấc chuyên viên, thậm chí thấp hơn nấc đang giữ. Nhưng về đường dài, kinh nghiệm doanh nghiệp mở ra các nấc trưởng phòng doanh nghiệp, phó giám đốc phụ trách kinh doanh, mà nhiều ngân hàng ưu tiên người có nền này.
Khác biệt lớn nhất nằm ở kỹ năng đọc báo cáo tài chính và hiểu dòng tiền của một doanh nghiệp. RM cá nhân nhìn thu nhập và tài sản bảo đảm của một người; RM doanh nghiệp phải hiểu vòng quay hàng tồn kho, công nợ phải thu, chu kỳ mùa vụ của ngành. Người chuyển ngang thường mất một tới hai năm để bắt nhịp.
Cách chuẩn bị thực tế: xin đi cùng RM doanh nghiệp vài chuyến thăm khách, tự đọc báo cáo tài chính của khách hộ kinh doanh lớn mình đang có, học thêm một khoá phân tích tài chính. Khi có vị trí trống, người đã có bước chuẩn bị này thường được ưu tiên hơn người chỉ nộp đơn.
Ngả rẽ khi không muốn ở mãi khối kinh doanh
Không phải ai cũng hợp với áp lực chỉ tiêu dài năm. Kinh nghiệm RM mở ra một số ngả rẽ khá tự nhiên:
- Thẩm định tín dụng tập trung: dùng kỹ năng đọc hồ sơ, nhưng không phải bán. Thang thường là chuyên viên thẩm định, chuyên viên chính, trưởng nhóm, trưởng phòng thẩm định.
- Quản lý rủi ro tín dụng: theo dõi danh mục, cảnh báo sớm, xây chính sách. Người từng làm RM hiểu chính sách áp vào thực tế khó chỗ nào.
- Phát triển sản phẩm ở hội sở: thiết kế gói vay, gói tài khoản cho một phân khúc khách.
- Xử lý nợ: làm việc với khoản vay có vấn đề, cần bình tĩnh và nắm chắc quy trình pháp lý.
- Đào tạo nội bộ: dạy RM mới; hợp với người thích kèm người hơn là bán.
- Ngả quản lý mạng lưới: lên trưởng phòng giao dịch, nơi kinh nghiệm bán và kinh nghiệm quản lý kết hợp.
Chuyển ngả thường là bước ngang về cấp bậc, có khi thu nhập ổn định hơn nhưng phần thưởng biến động ít hơn. Nên cân nhắc khi đã đủ hai tới ba năm ở khối kinh doanh để có nền.
Thu nhập của RM thay đổi ra sao khi lên nấc
Thu nhập RM nghiêng nhiều về phần biến động: lương cố định theo grade, cộng lương kinh doanh hoặc thưởng tính theo mức hoàn thành chỉ tiêu. Ở nấc thấp, phần cố định nhỏ và phần thưởng chiếm tỷ trọng đáng kể. Lên nấc cao cấp, cả hai phần thường tăng vì grade cao hơn và danh mục lớn hơn.
Khi lên trưởng nhóm hoặc phó phòng, cách tính thay đổi: thưởng của bạn gắn với kết quả cả nhóm, có thêm phụ cấp chức vụ, nhưng bạn có ít thời gian tự bán hơn. Một số RM giỏi chọn ở lại nấc chuyên viên cao cấp lâu hơn vì thấy thu nhập từ danh mục riêng đang tốt, và đó là lựa chọn hợp lý nếu ngân hàng có thang chuyên gia song song.
Mức lương cụ thể thay đổi theo ngân hàng, theo vùng và theo năm, nên đừng dựa vào một con số nghe kể. Hãy đối chiếu nhiều khảo sát lương, tin tuyển dụng đang đăng, và hỏi rõ cách tính chỉ tiêu khi nhận việc: chỉ tiêu giao theo tháng hay quý, có trừ khi phát sinh nợ quá hạn không.
Những sai lầm làm RM chậm lên nấc
Sai lầm hay gặp nhất là chạy chỉ tiêu bằng mọi giá, nhận khách có hồ sơ yếu để kịp số cuối kỳ. Khoản vay đó có thể trở thành nợ quá hạn sau một hai năm, đúng lúc RM đến kỳ xét lên. Người làm lâu năm thường nói: hồ sơ hôm nay là kỳ đánh giá của hai năm sau.
Sai lầm thứ hai là giữ khách cho riêng mình, không chia sẻ thông tin với đồng nghiệp hay cấp trên. Khi lên trưởng nhóm, ngân hàng cần người biết phân khách và làm việc nhóm; người quen làm một mình thường được đánh giá chưa sẵn sàng.
Thứ ba là bỏ qua các khoá học bắt buộc vì bận chạy số. Thiếu một chứng nhận nội bộ có thể khiến hồ sơ xét lên bị gác lại cả kỳ. Thứ tư là chuyển ngân hàng quá thường xuyên: mỗi lần chuyển, danh mục và quan hệ phải xây lại, và người tuyển dụng nhìn thấy điều đó trong hồ sơ.
Kế hoạch hai năm đầu cho RM mới muốn lên nấc đúng hạn
Ví dụ giả định: chị Lan vừa vào làm RM cá nhân ở một chi nhánh tại Cần Thơ. Một kế hoạch hợp lý cho hai năm đầu có thể đi theo thứ tự sau:
- Ba tháng đầu: học kỹ từng sản phẩm, đi cùng RM cũ mọi buổi gặp khách, tự lập lại hồ sơ mẫu cho tới khi bộ phận thẩm định không trả về.
- Từ tháng thứ tư: tự quản lý một nhóm khách nhỏ, ghi chép đều mỗi lần liên lạc, theo dõi kỳ trả nợ của khách để phát hiện sớm dấu hiệu khó khăn.
- Cuối năm đầu: hoàn thành các khoá đào tạo bắt buộc, xin phản hồi của trưởng phòng về điểm còn thiếu.
- Năm thứ hai: nhận thêm khách hộ kinh doanh, tập đọc sổ sách và dòng tiền của họ, chủ động bán chéo những sản phẩm khách thật sự cần.
- Cuối năm thứ hai: chuẩn bị hồ sơ tự đánh giá với số liệu danh mục, tỷ lệ nợ quá hạn, số hồ sơ bị trả về, rồi đề nghị xét nấc kế.
Kế hoạch này không bảo đảm lên chức, vì còn tuỳ chỗ trống và quy chế từng ngân hàng, nhưng nó giúp bạn có đủ bằng chứng khi kỳ xét tới.
Câu hỏi thường gặp
RM ngân hàng là gì và khác giao dịch viên thế nào?
RM là chuyên viên quan hệ khách hàng, chủ động tìm và chăm sóc khách, lập hồ sơ tín dụng, theo dõi khách sau giải ngân. Giao dịch viên chủ yếu ngồi quầy xử lý giao dịch. RM gắn với chỉ tiêu kinh doanh rõ hơn và thu nhập biến động nhiều hơn.
Từ RM lên trưởng phòng khách hàng mất bao lâu?
Khoảng thường gặp là năm tới mười năm, đi qua các nấc chuyên viên, cao cấp, trưởng nhóm hoặc phó phòng. Tốc độ phụ thuộc kết quả nhiều kỳ, chất lượng danh mục và chỗ trống. Đây là khoảng tham khảo, mỗi ngân hàng mỗi khác.
RM cá nhân chuyển sang RM doanh nghiệp có bị xuống cấp không?
Về tên chức vụ có thể là bước ngang hoặc thấp hơn một nấc, vì kỹ năng phân tích doanh nghiệp cần thời gian học. Về đường dài, kinh nghiệm doanh nghiệp mở ra nhiều nấc quản lý hơn. Nên hỏi rõ grade khi chuyển.
RM không chạy được chỉ tiêu thì có ngả nào khác?
Có thể chuyển sang thẩm định tín dụng, quản lý rủi ro, phát triển sản phẩm, xử lý nợ hoặc đào tạo nội bộ. Các ngả này dùng lại kinh nghiệm đọc hồ sơ và hiểu khách nhưng ít áp lực bán hơn. Thường là bước ngang về cấp bậc.
Nợ quá hạn trong danh mục ảnh hưởng thế nào tới việc lên chức?
Đây thường là điểm trừ nặng nhất khi xét RM. Danh mục có nợ quá hạn cho thấy hồ sơ đầu vào chưa chặt, và nhiều ngân hàng trừ thưởng hoặc tạm dừng xét lên. Chất lượng danh mục được nhìn kỹ hơn quy mô danh mục.
Có nên ở lại nấc chuyên viên cao cấp thay vì lên quản lý?
Nếu ngân hàng có thang chuyên gia song song và bạn thích làm việc trực tiếp với khách, ở lại là lựa chọn hợp lý. Lên quản lý thì có phụ cấp chức vụ nhưng ít thời gian tự bán. Nên so cách tính thu nhập hai bên trước khi quyết.