Trong một công ty xây dựng, cấp bậc chia làm hai khối. Khối hiện trường đi từ kỹ sư hiện trường, kỹ sư phụ trách, chỉ huy phó, chỉ huy trưởng tới giám đốc dự án và giám đốc khối thi công. Khối văn phòng đi từ kỹ sư dự toán, đấu thầu, hồ sơ, an toàn lên trưởng nhóm, trưởng phòng. Giám đốc dự án là người đại diện công ty quản lý một hoặc vài dự án, đứng trên chỉ huy trưởng.
Kỹ sư mới vào nghề thường chỉ thấy hiện trường và không biết văn phòng công ty có cả một thang riêng, có khi đi lên ổn định hơn. Phần dưới vẽ hai thang, đặt giám đốc dự án vào đúng chỗ, so thang ở nhà thầu chính, thầu phụ và công ty nhỏ, cùng cách lương thay đổi và một kế hoạch năm năm cho kỹ sư mới.
Hai khối trong công ty xây dựng
Khối hiện trường là những người làm việc ở công trình: kỹ sư hiện trường, kỹ sư phụ trách hạng mục, chỉ huy phó, chỉ huy trưởng, cán bộ an toàn, thủ kho công trường. Họ di chuyển theo dự án, khi công trình bàn giao thì chuyển sang công trình khác hoặc về văn phòng chờ dự án mới.
Khối văn phòng là những người làm ở trụ sở công ty: phòng kỹ thuật, phòng kinh tế kế hoạch hoặc dự toán, phòng đấu thầu, phòng vật tư thiết bị, phòng quản lý chất lượng và an toàn, phòng hợp đồng thanh toán. Họ chuẩn bị hồ sơ để công ty thắng thầu, kiểm soát chi phí, hỗ trợ các công trường về kỹ thuật và thủ tục.
Hai khối có quan hệ chặt: kỹ sư dự toán ở văn phòng lập giá dự thầu, chỉ huy trưởng ở hiện trường phải làm cho chi phí thực tế không vượt giá đó. Nhiều người đi qua cả hai khối. Một con đường hay gặp là vài năm hiện trường để hiểu thi công, rồi về văn phòng làm dự toán hoặc đấu thầu, hoặc ngược lại từ văn phòng ra hiện trường để lên chỉ huy trưởng.
Thang khối hiện trường đến giám đốc dự án
Thang dưới đây gặp ở công ty xây dựng quy mô vừa và lớn. Ở công ty nhỏ, giám đốc công ty thường kiêm luôn vai trò giám đốc dự án. Thời gian ở mỗi nấc là khoảng tham khảo.
| Nấc | Chức vụ | Phạm vi | Thời gian (tham khảo) |
|---|---|---|---|
| 1 | Kỹ sư hiện trường | Một khu vực hoặc một loại việc trong công trình | Hai tới ba năm |
| 2 | Kỹ sư phụ trách hạng mục | Trọn một hạng mục như kết cấu, hoàn thiện, cơ điện | Hai tới bốn năm |
| 3 | Chỉ huy phó | Một phần công trình hoặc thay chỉ huy trưởng một mảng | Hai tới năm năm |
| 4 | Chỉ huy trưởng | Toàn bộ hiện trường một công trình | Ba năm trở lên |
| 5 | Giám đốc dự án | Một dự án lớn hoặc vài công trình, cả hiện trường lẫn hợp đồng và chi phí | Không cố định |
| 6 | Giám đốc khối thi công, phó tổng giám đốc | Toàn bộ các dự án đang thi công của công ty | Không cố định |
Không phải công ty nào cũng có nấc năm. Ở công ty chỉ làm vài công trình mỗi năm, chỉ huy trưởng báo cáo thẳng cho giám đốc công ty. Ở công ty lớn, giám đốc dự án là chức vụ phổ biến và là nấc mà nhiều chỉ huy trưởng hướng tới.
Thang khối văn phòng: dự toán, đấu thầu, chất lượng, an toàn
Các phòng ở văn phòng công ty có thang ngắn hơn nhưng ổn định hơn, ít phải đi xa. Người đi thang này vẫn cần hiểu hiện trường để làm tốt.
| Mảng | Thang thường gặp | Thứ được đánh giá khi lên nấc |
|---|---|---|
| Dự toán, khối lượng | Kỹ sư dự toán, kỹ sư khối lượng chính, trưởng nhóm dự toán, trưởng phòng kinh tế kế hoạch | Độ chính xác khối lượng, khả năng bóc tách nhanh, hiểu giá thị trường vật tư |
| Đấu thầu | Chuyên viên hồ sơ thầu, trưởng nhóm đấu thầu, trưởng phòng đấu thầu | Tỷ lệ hồ sơ hợp lệ, phối hợp các phòng, hiểu quy định đấu thầu |
| Kỹ thuật | Kỹ sư kỹ thuật, kỹ sư thiết kế biện pháp, trưởng phòng kỹ thuật | Biện pháp thi công khả thi, giải quyết vướng mắc kỹ thuật cho công trường |
| Chất lượng, an toàn | Cán bộ an toàn, cán bộ quản lý chất lượng, trưởng phòng an toàn chất lượng | Số sự cố, kết quả kiểm tra, hồ sơ đầy đủ, huấn luyện người lao động |
| Hợp đồng, thanh toán | Chuyên viên hợp đồng, trưởng nhóm thanh quyết toán, trưởng phòng | Thu tiền đúng hạn, hồ sơ quyết toán đủ, ít tranh chấp |
Trưởng phòng ở khối văn phòng thường ngang hàng với chỉ huy trưởng công trình lớn trong sơ đồ công ty, dù tên gọi khác nhau. Lên tiếp từ trưởng phòng là giám đốc khối hoặc phó tổng giám đốc phụ trách mảng.
Giám đốc dự án đứng ở đâu so với chỉ huy trưởng
Chỉ huy trưởng nhìn vào trong công trường: tổ đội, biện pháp, tiến độ ngày, an toàn hiện trường. Giám đốc dự án nhìn ra ngoài và nhìn lên: hợp đồng với chủ đầu tư, phát sinh, thanh toán, dòng tiền, quan hệ với tư vấn và cơ quan quản lý, cân đối nguồn lực của công ty giữa các công trình.
Trên một dự án lớn, giám đốc dự án có thể có dưới quyền một hoặc vài chỉ huy trưởng, cùng các kỹ sư khối lượng, cán bộ hợp đồng riêng của dự án. Trên dự án vừa, giám đốc dự án có thể quản lý vài công trình cùng lúc, mỗi công trình một chỉ huy trưởng. Cách tổ chức tuỳ công ty, nên không nên so hai chức vụ chỉ qua tên.
Người từ chỉ huy trưởng lên giám đốc dự án thường thiếu nhất là kinh nghiệm hợp đồng và chi phí. Cách chuẩn bị hiệu quả là trong lúc còn làm chỉ huy trưởng, xin tham gia các buổi làm việc về phát sinh, đọc kỹ hợp đồng của công trình mình, và tự theo dõi chi phí thực tế so với dự toán hằng tháng.
Nhà thầu chính, thầu phụ, công ty nhỏ: thang co giãn thế nào
Nhà thầu chính lớn. Đủ cả hai khối, nhiều nấc, có giám đốc dự án và giám đốc khối. Lên chậm vì đông người, nhưng có quy trình đánh giá rõ và được học bài bản.
Thầu phụ chuyên ngành. Ví dụ thầu cơ điện, thầu nhôm kính, thầu cọc. Thang ngắn hơn, chỉ huy trưởng thường là chỉ huy trưởng hạng mục, báo cáo cho chỉ huy trưởng của nhà thầu chính. Lên nhanh trong chuyên ngành, nhưng ít cơ hội học điều hành tổng thể.
Công ty xây dựng nhỏ, làm nhà dân và công trình nhỏ. Thường chỉ có kỹ sư hiện trường, chỉ huy trưởng kiêm nhiều việc, và giám đốc. Lên nhanh, phạm vi việc rộng, nhưng kinh nghiệm công trình lớn thì thiếu khi muốn xin chứng chỉ hạng cao.
Công ty vốn nước ngoài hoặc liên doanh. Có thêm các nấc như kỹ sư dự án, quản lý dự án cấp một, cấp hai. Tên gọi tiếng Anh nhiều, quy trình chặt về an toàn và báo cáo, đánh giá theo năm.
Lương qua các nấc trong công ty xây dựng
Ở khối hiện trường, lương thường gồm lương cố định theo nấc, phụ cấp công trường hoặc lưu động, hỗ trợ ăn ở khi đi xa, và thưởng theo tiến độ hoặc khi bàn giao. Ở khối văn phòng, lương cố định chiếm phần lớn, thưởng gắn với kết quả của phòng như số gói thầu trúng, công nợ thu được.
Khoảng cách giữa kỹ sư hiện trường và chỉ huy trưởng thường lớn hơn khoảng cách giữa kỹ sư dự toán và trưởng nhóm dự toán, vì chỉ huy trưởng chịu trách nhiệm và rủi ro lớn hơn. Giám đốc dự án thường có thêm thưởng gắn với lợi nhuận hoặc hiệu quả chi phí của dự án.
Thu nhập ngành xây dựng biến động theo chu kỳ thị trường và theo công trình. Năm nhiều việc, phụ cấp và thưởng tăng; năm ít việc, nhiều công ty cắt phụ cấp. So sánh mức lương nên dựa vào khảo sát lương ngành xây dựng gần nhất và tin tuyển dụng cùng loại công ty, cùng vùng.
Khi được đề bạt từ chỉ huy trưởng lên giám đốc dự án, nên hỏi rõ ba điều: phụ cấp công trường còn giữ hay chuyển thành phụ cấp chức vụ, thưởng dự án tính theo chỉ tiêu nào và chốt vào lúc nào, và nếu dự án kéo dài hay tạm dừng thì phần thưởng xử lý ra sao. Ví dụ giả định: anh Phong lên giám đốc dự án nhưng mất phụ cấp lưu động, trong khi thưởng dự án chỉ chốt khi quyết toán, nên năm đầu thu nhập thực nhận gần như đứng yên. Hỏi trước thì tránh được bất ngờ này.
Kế hoạch năm năm đầu cho kỹ sư xây dựng mới
Kế hoạch dưới đây là một cách đi phổ biến, không phải đường duy nhất. Mục tiêu là sau năm năm có đủ kinh nghiệm để chọn ngả hiện trường hay văn phòng.
- Năm thứ nhất: kỹ sư hiện trường ở một công trình đủ lớn để thấy nhiều hạng mục, ghi nhật ký đều, học đọc bản vẽ và biện pháp.
- Năm thứ hai: xin phụ trách một hạng mục nhỏ, tự lập khối lượng và đặt vật tư, làm việc trực tiếp với giám sát.
- Năm thứ ba: học bóc tách dự toán hoặc tham gia một hồ sơ thầu, để hiểu giá công trình được lập ra thế nào.
- Năm thứ tư: làm kỹ sư phụ trách hạng mục chính, tìm hiểu điều kiện xin chứng chỉ hành nghề và chuẩn bị hồ sơ kinh nghiệm.
- Năm thứ năm: chọn ngả. Đi hiện trường thì xin làm chỉ huy phó; đi văn phòng thì chuyển hẳn sang dự toán, đấu thầu hoặc kỹ thuật.
Ở mỗi năm, giữ bản sao quyết định phân công và biên bản có tên mình. Những giấy tờ này là bằng chứng kinh nghiệm khi xin chứng chỉ và khi đổi công ty. Điều kiện cấp chứng chỉ thay đổi theo thời gian, nên tra quy định hiện hành khi chuẩn bị hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp
Giám đốc dự án xây dựng làm gì khác chỉ huy trưởng?
Chỉ huy trưởng điều hành bên trong công trường: tổ đội, tiến độ, an toàn. Giám đốc dự án đại diện công ty quản lý dự án ở tầng cao hơn: hợp đồng, phát sinh, thanh toán, chi phí, nguồn lực, và có thể quản lý vài chỉ huy trưởng.
Kỹ sư xây dựng nên làm hiện trường hay văn phòng?
Hiện trường giúp học thi công thật, đường lên chỉ huy trưởng và giám đốc dự án; đổi lại phải đi xa, áp lực tiến độ. Văn phòng ổn định hơn, hợp người thích tính toán, hồ sơ. Nhiều người làm hiện trường vài năm rồi mới chọn.
Kỹ sư dự toán có lên giám đốc dự án được không?
Được, nhất là ở công ty coi trọng kiểm soát chi phí. Kỹ sư dự toán giỏi hiểu giá và hợp đồng, phần còn thiếu thường là kinh nghiệm điều hành hiện trường. Làm vài năm ở công trường hoặc làm quản lý chi phí của dự án là cách bù.
Công ty xây dựng nhỏ có chức giám đốc dự án không?
Thường không có riêng. Giám đốc công ty kiêm vai trò này, còn chỉ huy trưởng báo cáo thẳng cho giám đốc. Khi công ty làm nhiều công trình cùng lúc, chức giám đốc dự án mới xuất hiện để chia bớt việc.
Từ kỹ sư hiện trường lên giám đốc dự án mất bao lâu?
Ở nhiều công ty là trên mười năm, qua các nấc kỹ sư phụ trách, chỉ huy phó, chỉ huy trưởng. Người có thêm kinh nghiệm hợp đồng, dự toán thường đi nhanh hơn. Khoảng thời gian này chỉ là tham khảo.
Trưởng phòng kỹ thuật và chỉ huy trưởng ai cao hơn?
Trong nhiều sơ đồ, hai chức này ngang hàng: trưởng phòng kỹ thuật ở văn phòng hỗ trợ kỹ thuật cho mọi công trình, chỉ huy trưởng điều hành một công trình. Quan hệ cụ thể tuỳ quy chế công ty, nên xem sơ đồ tổ chức của chính công ty mình.