Trong một chuỗi cửa hàng bán lẻ, thang chức vụ thường là: nhân viên bán hàng, ca trưởng, cửa hàng phó, cửa hàng trưởng, quản lý khu vực (phụ trách khoảng năm tới mười lăm cửa hàng), quản lý vùng, rồi giám đốc vận hành chuỗi. Ba nấc đầu nằm trong cửa hàng; từ quản lý khu vực trở lên, người làm rời quầy và đi giữa nhiều cửa hàng.
Bán lẻ là một trong số ít ngành cho phép người vào từ vị trí đứng quầy, không cần bằng đại học, mà vẫn đi lên được tới quản lý nhiều cửa hàng. Đổi lại, mỗi nấc đều gắn với ca kíp, cuối tuần và mùa lễ Tết. Bài này nói rõ mỗi nấc chịu trách nhiệm gì trong ca, những chỉ số quản lý nhìn vào khi đề bạt, và phần lương thưởng thay đổi thế nào khi bạn được giao chìa khoá cửa hàng.
Các nấc trong một chuỗi cửa hàng
Mô hình hay gặp ở chuỗi tiện lợi, chuỗi thời trang, chuỗi điện máy, chuỗi mẹ và bé. Thời gian ở mỗi nấc là khoảng tham khảo, chuỗi mở cửa hàng mới nhanh thì người lên nhanh hơn.
| Nấc | Chịu trách nhiệm | Thời gian thường gặp (tham khảo) |
|---|---|---|
| Nhân viên bán hàng, thu ngân | Bán hàng, thu tiền, xếp hàng lên kệ, giữ khu vực sạch sẽ trong ca | Sáu tháng tới hai năm |
| Ca trưởng | Điều phối một ca: chia việc, giao nhận tiền đầu và cuối ca, xử lý khách phàn nàn | Sáu tháng tới hai năm |
| Cửa hàng phó | Thay cửa hàng trưởng khi vắng, lo một mảng như hàng hoá hoặc nhân sự | Một tới hai năm |
| Cửa hàng trưởng | Toàn bộ kết quả cửa hàng: doanh thu, hao hụt, chi phí, con người, an toàn | Hai năm trở lên |
| Quản lý khu vực | Một nhóm cửa hàng, đào tạo và đánh giá cửa hàng trưởng, mở cửa hàng mới | Ba năm trở lên |
| Quản lý vùng, giám đốc vận hành | Nhiều khu vực hoặc toàn chuỗi, chuẩn vận hành, ngân sách | Không có mốc |
Chuỗi nhỏ dưới mười cửa hàng thường không có nấc cửa hàng phó và quản lý khu vực; chủ chuỗi trực tiếp làm việc với từng cửa hàng trưởng. Chuỗi lớn có thêm bộ phận hỗ trợ ở văn phòng như ngành hàng, trưng bày, đào tạo, nơi người từ cửa hàng có thể rẽ sang.
Nhân viên lên ca trưởng: được chọn vì điều gì
Giao ca không lệch tiền. Ca trưởng là người ký sổ giao nhận tiền và hàng giá trị cao. Nhân viên mà ca nào cũng khớp quỹ, không để thất thoát, là ứng viên tự nhiên.
Thuộc quy trình hơn người khác. Biết đổi trả theo đúng chính sách, biết xử lý hàng hết hạn, biết khi máy tính tiền lỗi thì làm gì. Ca trưởng là người nhân viên mới hỏi đầu tiên.
Đi làm đúng lịch, chịu đổi ca. Cửa hàng chạy được nhờ người có mặt đúng giờ. Người hay xin đổi ca sát giờ khó được giao điều phối cả ca.
Giữ bình tĩnh với khách khó. Ca trưởng nhận mọi phàn nàn mà nhân viên không giải quyết được. Quản lý để ý ai biết nói lời xin lỗi đúng lúc và ai biết khi nào phải gọi cửa hàng trưởng.
Chịu chỉ việc cho người mới. Người hay kèm bạn mới vào ca, chỉ cách xếp kệ, cách dùng máy, thường được ghi nhận trong đánh giá.
Cửa hàng trưởng: nấc mà mọi con số dồn về một người
Lên cửa hàng trưởng là bước nhảy lớn nhất trong thang bán lẻ. Bạn không còn chịu trách nhiệm một ca mà chịu trách nhiệm cả cửa hàng hai mươi bốn giờ, bảy ngày. Các con số bạn được đo thường gồm doanh thu so với chỉ tiêu, số lượt khách và giá trị trung bình mỗi hoá đơn, tỷ lệ hao hụt hàng (mất, hỏng, hết hạn), chi phí nhân công so với doanh thu, và điểm kiểm tra vận hành do khu vực chấm định kỳ.
Việc hằng ngày gồm xếp lịch ca cho cả tuần sao cho đủ người giờ cao điểm mà không thừa giờ thấp điểm, đặt hàng theo số bán, kiểm kê định kỳ, tuyển và đào tạo nhân viên, xử lý sự cố như mất điện, hàng giao thiếu, khách khiếu nại lớn. Cửa hàng trưởng giỏi biết cửa hàng mình bán chạy mặt hàng nào vào giờ nào và điều chỉnh người theo đó.
Một lỗi người mới lên hay mắc là tự đứng quầy quá nhiều vì thiếu người, rồi không còn thời gian xem số, đặt hàng, đào tạo. Cửa hàng lúc đó chạy được nhưng không khá lên. Cách bền hơn là chấp nhận vài tuần đầu mất thời gian kèm ca trưởng cho vững, rồi rút mình khỏi quầy.
Cửa hàng trưởng cũng là người đầu tiên chịu trách nhiệm về an toàn: phòng cháy, lối thoát hiểm, an toàn cho nhân viên ca đêm. Các chuỗi làm bài bản kiểm tra những mục này cùng với doanh thu, và một lỗi an toàn nghiêm trọng có thể nặng hơn một tháng trượt chỉ tiêu.
Cửa hàng phó và chuyện chuyển giữa các loại chuỗi
Cửa hàng phó là nấc nhiều người xem nhẹ nhưng lại là nơi tập làm cửa hàng trưởng an toàn nhất. Ở chuỗi tiện lợi, cửa hàng phó thường chịu một mảng cụ thể, ví dụ đặt hàng và kiểm kê, trong khi cửa hàng trưởng lo nhân sự và số liệu. Ở chuỗi thời trang, cửa hàng phó hay phụ trách trưng bày và đào tạo kỹ năng bán. Khi cửa hàng trưởng nghỉ phép, cửa hàng phó gánh trọn, và đó chính là lúc quản lý khu vực quan sát bạn.
Mỗi loại chuỗi có nhịp riêng, nên chuyển ngang giữa chúng không phải lúc nào cũng giữ được nấc. Chuỗi tiện lợi mở cửa gần như suốt ngày đêm, đông mã hàng, nhiều ca, áp lực về hàng hết hạn. Chuỗi thời trang ít mã hơn nhưng nặng về trưng bày, kỹ năng tư vấn, thay hàng theo mùa. Chuỗi điện máy và điện thoại đòi hiểu sản phẩm kỹ thuật, trả góp, bảo hành. Chuỗi mẹ và bé, nhà thuốc có thêm yêu cầu tư vấn cẩn thận và quy định riêng về một số mặt hàng.
Một cửa hàng trưởng tiện lợi sang chuỗi thời trang thường vẫn được nhận ở nấc quản lý, nhưng có thể phải làm cửa hàng phó vài tháng để học nhịp mới. Ngược lại, người từ chuỗi điện máy sang tiện lợi hay bất ngờ vì số ca và số mã hàng. Khi chuyển, hãy hỏi chuỗi mới về thời gian làm quen và cách họ quy đổi kinh nghiệm, thay vì mặc định giữ nguyên chức danh.
Lên quản lý khu vực: những thứ phải buông và phải học
Từ cửa hàng trưởng lên quản lý khu vực, bạn rời một cửa hàng để lo nhiều cửa hàng. Những thay đổi chính về cách làm việc:
- Buông thói quen tự xử lý: thay vì sửa kệ hộ, bạn chỉ ra lỗi và để cửa hàng trưởng tự sửa, rồi kiểm lại lần sau.
- Đọc số so sánh: nhìn cửa hàng nào lệch khỏi mặt bằng khu vực ở chỉ số nào, rồi mới xuống cửa hàng đó.
- Đào tạo cửa hàng trưởng: phần lớn kết quả khu vực phụ thuộc vào năm, mười người này.
- Tham gia mở cửa hàng mới: khảo sát mặt bằng, tuyển đội đầu tiên, đưa cửa hàng vào nhịp.
- Làm việc với văn phòng: ngành hàng, trưng bày, nhân sự, tài chính, mỗi bên có yêu cầu riêng với cửa hàng.
- Chịu đi lại nhiều: trong ngày có thể ghé vài cửa hàng cách nhau xa, nhất là ở tỉnh.
Người hợp với nấc này thường là cửa hàng trưởng đã từng gánh một cửa hàng khó và kéo được lên, chứ không chỉ người giữ một cửa hàng vốn đã tốt.
Lương thưởng từng nấc trong chuỗi bán lẻ
Nhân viên: lương theo giờ hoặc theo tháng, có phụ cấp ca đêm, làm thêm ngày lễ theo quy định lao động. Một số chuỗi có thưởng nhỏ theo doanh thu cửa hàng hoặc theo sản phẩm bán kèm.
Ca trưởng và cửa hàng phó: lương cứng nhích lên, có phụ cấp trách nhiệm, thưởng theo kết quả cửa hàng. Trách nhiệm về tiền quỹ đi kèm nên chuỗi thường có quy định bồi hoàn khi lệch quỹ; hãy đọc kỹ quy định này.
Cửa hàng trưởng: thưởng tháng hoặc quý gắn với doanh thu, hao hụt và điểm vận hành. Đây là nấc thu nhập dao động rõ theo kết quả cửa hàng.
Quản lý khu vực trở lên: thưởng theo kết quả nhóm cửa hàng, thêm phụ cấp đi lại. Mức cụ thể chênh nhiều giữa ngành hàng và vùng; hãy tra khảo sát lương bán lẻ hiện hành hoặc tin tuyển dụng của nhiều chuỗi để so.
Ghi nhớ: giờ làm thêm, ngày lễ, ca đêm là quyền lợi có quy định trong pháp luật lao động. Khi lên nấc quản lý, bạn nên hỏi rõ còn được tính làm thêm hay đã gộp vào lương chức vụ.
Tự đánh giá: bạn đã sẵn sàng cho nấc kế chưa
Một cách tự kiểm đơn giản là thử làm việc của nấc trên trong một tuần mà không cần ai giao. Nếu bạn là nhân viên, hãy ghi lại trong ca những lúc cửa hàng thiếu người, hết hàng, khách phải chờ, rồi nghĩ nếu mình là ca trưởng thì sẽ chia việc khác đi thế nào. Nếu bạn là ca trưởng, hãy tự tính chi phí nhân công ca mình so với doanh thu ca, và thử đề xuất lịch ca tuần sau.
Nếu bạn là cửa hàng trưởng muốn lên khu vực, hãy xem cửa hàng có chạy được một tuần khi bạn nghỉ phép không. Nếu mỗi ngày nhân viên đều phải gọi hỏi, bạn chưa có người thay, và quản lý cũng khó rút bạn lên.
Sau đó, hãy nói chuyện thẳng với cấp trên: bạn muốn lên nấc nào, trong bao lâu, cần cải thiện điều gì. Nhiều chuỗi có chương trình đào tạo nguồn cửa hàng trưởng; xin vào danh sách đó sớm, vì suất có hạn và thường ưu tiên người đã nói ra mong muốn.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên bán hàng làm bao lâu thì lên cửa hàng trưởng?
Thường mất hai tới bốn năm qua các nấc ca trưởng, cửa hàng phó, tuỳ chuỗi mở rộng nhanh hay chậm. Chuỗi đang mở nhiều cửa hàng mới cần nhiều cửa hàng trưởng nên người giỏi có thể lên sớm hơn.
Ca trưởng có phải chịu trách nhiệm khi lệch tiền không?
Thường có, vì ca trưởng ký sổ giao nhận tiền đầu và cuối ca. Mỗi chuỗi có quy định bồi hoàn riêng. Hãy đọc kỹ quy chế trước khi nhận vị trí và tuân thủ đúng quy trình đếm, ký giao nhận.
Cửa hàng trưởng được đánh giá bằng những chỉ số nào?
Thường gồm doanh thu so với chỉ tiêu, giá trị trung bình mỗi hoá đơn, tỷ lệ hao hụt, chi phí nhân công so với doanh thu và điểm kiểm tra vận hành, an toàn. Mỗi chuỗi đặt trọng số khác nhau.
Không có bằng đại học có lên quản lý chuỗi bán lẻ được không?
Được, bán lẻ là ngành có nhiều người đi lên từ đứng quầy. Từ nấc quản lý khu vực trở lên, một số chuỗi ưu tiên người có bằng cấp hoặc khoá đào tạo quản lý, nên học thêm trong lúc làm sẽ có lợi.
Quản lý khu vực trong chuỗi bán lẻ phụ trách bao nhiêu cửa hàng?
Thường khoảng năm tới mười lăm cửa hàng, tuỳ quy mô cửa hàng và khoảng cách địa lý. Chuỗi cửa hàng nhỏ, gần nhau có thể giao nhiều hơn; chuỗi cửa hàng lớn hoặc rải rác ở tỉnh giao ít hơn.
Lên quản lý cửa hàng còn được tính tiền làm thêm giờ không?
Tuỳ hợp đồng và quy chế lương của từng chuỗi. Có nơi gộp vào lương chức vụ, có nơi vẫn tính riêng. Hãy hỏi rõ khi nhận đề bạt và tra quy định lao động hiện hành nếu thấy chưa hợp lý.