Agency quảng cáo không có một thang mà có ba thang chạy song song: thang khách hàng (account), thang chiến lược (planner) và thang sáng tạo (copywriter, art director). Mỗi thang đi từ nhân viên lên quản lý rồi lên giám đốc của thang đó: giám đốc khách hàng, giám đốc chiến lược, giám đốc sáng tạo. Trên cùng là giám đốc điều hành hoặc tổng giám đốc của agency.
Người mới vào nghề thường chọn thang theo sở trường từ đầu, và việc chuyển thang giữa chừng không dễ. Bài này mô tả việc thật ở từng nấc của ba thang, điểm khác nhau khi làm ở agency lớn và agency nhỏ, và lý do nhiều người làm agency vài năm rồi chuyển sang phía doanh nghiệp.
Ba thang song song trong một agency
Tên tiếng Anh giữ nguyên vì là cách gọi chung của ngành. Thứ tự từ dưới lên, mỗi cột là một thang riêng; các ô cùng hàng chỉ tương đương tương đối về độ trách nhiệm.
| Nấc | Thang khách hàng | Thang chiến lược | Thang sáng tạo |
|---|---|---|---|
| Mới vào | Account executive | Planner tập sự, nhân viên nghiên cứu | Copywriter, designer tập sự |
| Làm chủ việc | Account manager | Planner | Copywriter, art director |
| Dẫn nhóm | Senior account manager, account director | Senior planner | Senior copywriter, senior art director |
| Quản lý mảng | Giám đốc nhóm khách hàng | Trưởng phòng chiến lược | Associate creative director |
| Giám đốc thang | Giám đốc khách hàng | Giám đốc chiến lược | Giám đốc sáng tạo |
Ở agency nhỏ dưới hai mươi người, một người thường gánh hai thang: account kiêm planner, hoặc giám đốc sáng tạo kiêm luôn chiến lược. Agency chuyên về số như quảng cáo trả phí hay mạng xã hội có thêm thang vận hành kênh, đi từ nhân viên vận hành lên trưởng nhóm, rồi trưởng bộ phận kênh.
Thang khách hàng: từ người giữ lịch tới người giữ hợp đồng
Account executive là người đầu tiên khách gọi khi cần gì. Việc hằng ngày gồm ghi biên bản họp, chuyển yêu cầu của khách thành bản yêu cầu công việc cho đội sáng tạo, theo dõi tiến độ, gửi bản duyệt, ghi nhận góp ý. Người làm tốt ở nấc này là người không để việc rơi: không có yêu cầu nào của khách bị quên, không có hạn nào bị lỡ mà khách biết trước agency.
Lên account manager, bạn giữ trọn một hoặc vài khách, tự đề xuất hướng làm, tự bảo vệ phương án của đội trước khách, và bắt đầu nhìn tới chuyện lợi nhuận của từng hợp đồng: dự án có tốn quá giờ công không, có phát sinh việc ngoài phạm vi mà chưa tính phí không.
Từ account director trở lên, việc chính là giữ và mở rộng khách: gia hạn hợp đồng năm, bán thêm dịch vụ, xử lý khi khách không hài lòng. Giám đốc khách hàng còn tham gia đấu thầu khách mới và chịu trách nhiệm doanh thu một nhóm khách.
Điều kiện lên nấc ở thang này là khách tin bạn. Một dấu hiệu rõ: khách gọi thẳng cho bạn thay vì gọi sếp của bạn khi có chuyện gấp.
Cái hay làm account kẹt lại là chỉ đóng vai người chuyển lời. Khách nói gì cũng đồng ý, đội sáng tạo nói gì cũng chuyển nguyên cho khách, không có chính kiến. Người lên nhanh là người dám nói với khách rằng yêu cầu này sẽ làm chiến dịch yếu đi, kèm lý do và một phương án khác, đồng thời dám nói với đội rằng ý tưởng này đẹp nhưng không giải quyết đúng bài toán của khách.
Thang sáng tạo: copywriter, art director lên giám đốc sáng tạo
Ở phòng sáng tạo, người viết (copywriter) và người lo hình ảnh (art director) thường làm theo cặp. Người mới vào nhận những phần việc nhỏ: viết các phương án tiêu đề, dàn bố cục cho bài đăng, chỉnh sửa theo góp ý. Lên nấc chính thức là khi bạn được giao trọn ý tưởng cho một chiến dịch nhỏ và trình bày trước khách.
Nấc senior là người ra ý tưởng lớn cho chiến dịch chính, dẫn vài cặp trẻ hơn. Associate creative director quản lý chất lượng sáng tạo của một nhóm khách, quyết ý tưởng nào được đưa ra khách. Giám đốc sáng tạo chịu trách nhiệm toàn bộ sản phẩm sáng tạo của agency, là người đứng cuối cùng khi khách hỏi vì sao chọn hướng này.
Thang sáng tạo lên nấc dựa nhiều vào tập tác phẩm (portfolio), không chỉ số năm. Một người làm ba năm với vài chiến dịch được nhớ tới có thể lên nhanh hơn người làm sáu năm chỉ toàn sản phẩm sửa theo khách. Vì vậy người trong nghề hay giữ lại tác phẩm mình thật sự góp ý tưởng chính và ghi rõ vai trò.
Một chỗ nhiều người vấp khi lên giám đốc sáng tạo là phải bỏ bớt việc tự làm. Ý tưởng của đội trẻ có thể chưa sắc bằng của bạn, nhưng nếu lúc nào bạn cũng tự viết lại thì đội không lớn được.
Thang chiến lược: planner đứng ở đâu
Việc của planner. Đọc dữ liệu và nghiên cứu để trả lời câu hỏi người mua là ai, họ nghĩ gì về sản phẩm, nói gì thì họ nghe. Kết quả là bản định hướng chiến lược mà đội sáng tạo dựa vào.
Nấc mới vào. Thường là nhân viên nghiên cứu: tổng hợp số liệu thị trường, nghe lại phỏng vấn người dùng, soạn phần nền của bản định hướng.
Planner chính thức. Tự viết bản định hướng cho một khách, trình bày cùng account và sáng tạo. Kỹ năng then chốt là gom nhiều số liệu thành một nhận định ngắn, rõ, có căn cứ.
Nấc trên. Senior planner và trưởng phòng chiến lược làm việc với nhiều khách cùng lúc, tham gia đấu thầu, xây cách làm chung cho agency.
Ít suất nhưng đắt. Agency vừa có khi chỉ có một hai planner. Người theo thang này thường có nền nghiên cứu, kinh tế, xã hội học, và hay được phía doanh nghiệp mời sang làm thấu hiểu khách hàng.
Chuyển thang giữa chừng: được không và trả giá gì
Chuyển từ thang này sang thang khác trong agency là có, nhưng hiếm và thường phải lùi một nấc. Ngả hay gặp nhất là account sang planner: người làm khách hàng vài năm, quen đọc số liệu bán hàng của khách và thích tìm lý do sâu hơn sau mỗi yêu cầu, xin chuyển sang phòng chiến lược. Họ mang theo lợi thế hiểu khách, nhưng phải học lại cách nghiên cứu bài bản và cách viết định hướng gọn.
Ngả thứ hai là sáng tạo sang account hoặc sang quản lý dự án sáng tạo, thường xảy ra khi người làm sáng tạo nhận ra mình giỏi điều phối hơn ra ý tưởng. Ngả ngược lại, từ account sang sáng tạo, khó nhất, vì phòng sáng tạo xét bằng tập tác phẩm và người làm account hiếm khi có tác phẩm mang tên mình.
Nếu bạn muốn đổi thang, cách ít rủi ro là nhận thêm phần việc của thang mới trong khi vẫn giữ vị trí cũ: account xin viết phần nhận định khách hàng trong bản đề xuất, sáng tạo xin đi họp khách cùng account. Sau sáu tháng tới một năm, bạn có sản phẩm cụ thể để trình bày khi xin chuyển, và quản lý cũng đã thấy bạn làm được.
Hãy hỏi trước bộ phận nhân sự xem khi chuyển thang thì cấp bậc và lương được giữ hay xếp lại. Mỗi agency một quy định; có nơi giữ nguyên lương nhưng hạ chức danh một nấc trong thời gian thử.
Agency lớn và agency nhỏ: thang khác nhau thế nào
Cùng chức danh nhưng phạm vi việc ở hai loại agency chênh nhau đáng kể. Một số khác biệt bạn nên biết khi so lời mời làm việc:
- Agency lớn có đủ ba thang tách bạch, mỗi nấc rõ ràng; lên nấc theo kỳ đánh giá năm, cạnh tranh nhiều người.
- Agency nhỏ ít nấc, một người kiêm nhiều thang; lên chức nhanh hơn nhưng chức danh dễ cao hơn phạm vi thật.
- Agency thuộc mạng lưới quốc tế thường có bảng cấp bậc chuẩn dùng chung các nước, tiện khi chuyển công tác.
- Agency chuyên số có thêm thang vận hành kênh và phân tích dữ liệu, thời gian ở mỗi nấc thường ngắn hơn.
- Agency nội bộ của tập đoàn (đội sáng tạo trong công ty) có thang gần với thang marketing doanh nghiệp hơn là thang agency.
Khi so hai lời mời, hỏi ba câu: bạn báo cáo cho ai, bạn có giữ trọn khách hay chiến dịch nào không, và kỳ đánh giá lên nấc diễn ra bao lâu một lần.
Lương, giờ làm và lý do nhiều người rời agency
Thu nhập ở agency chủ yếu là lương cứng cộng thưởng năm theo kết quả agency, đôi khi có thưởng khi thắng thầu khách mới. Ở nấc thấp, mặt bằng thu nhập thường không cao bằng vị trí tương đương phía doanh nghiệp, đổi lại người trẻ được làm cho nhiều ngành, nhiều nhãn hàng trong thời gian ngắn. Từ nấc giám đốc thang trở lên, thu nhập tăng rõ và gắn với doanh thu, lợi nhuận của nhóm khách.
Giờ làm là phần đánh đổi lớn. Mùa đấu thầu, mùa Tết, mùa ra mắt sản phẩm, agency hay làm muộn. Người cân nhắc thăng tiến nên hỏi thẳng cách agency tính làm thêm giờ, nghỉ bù và quy định về nghỉ phép năm, vì đây là quyền lợi theo luật lao động chứ không phải ân huệ.
Ngả rời agency phổ biến nhất là sang phía doanh nghiệp: account sang làm quản lý nhãn hàng, planner sang thấu hiểu khách hàng, sáng tạo sang đội nội dung hoặc thương hiệu. Kinh nghiệm agency thường được quy đổi lên một nấc so với người chỉ làm ở một doanh nghiệp, vì đã thấy nhiều ngành. Khi chuyển, hãy tra khảo sát lương hiện hành của cả hai phía để thương lượng sát thực tế.
Câu hỏi thường gặp
Account executive ở agency làm bao lâu thì lên account manager?
Thường khoảng một tới hai năm ở agency vừa và lớn, nhanh hơn ở agency nhỏ. Người lên được là người giữ được việc không rơi, khách tin và tự đề xuất được hướng làm thay vì chỉ chuyển lời.
Muốn làm giám đốc sáng tạo phải đi qua những nấc nào?
Thường là copywriter hoặc art director, lên senior, rồi associate creative director, rồi giám đốc sáng tạo. Tập tác phẩm có ý tưởng chính của mình quan trọng hơn số năm làm nghề.
Planner trong agency làm gì và lên chức ra sao?
Planner nghiên cứu người mua và viết định hướng chiến lược cho đội sáng tạo. Đi từ nhân viên nghiên cứu lên planner, senior planner, trưởng phòng và giám đốc chiến lược. Số suất ít nên cạnh tranh nhưng giá trị cao.
Làm agency xong chuyển sang doanh nghiệp được xếp ở nấc nào?
Thường tương đương hoặc cao hơn một nấc so với người cùng số năm chỉ làm ở doanh nghiệp, vì đã quen nhiều ngành. Account hay sang quản lý nhãn hàng, sáng tạo sang đội nội dung hoặc thương hiệu.
Agency nhỏ có nên nhận chức danh cao không?
Có thể nhận, nhưng hãy ghi rõ phạm vi việc thật trong hồ sơ: bạn giữ khách nào, dẫn bao nhiêu người, quyết những gì. Nhà tuyển dụng sau này sẽ hỏi phạm vi, không chỉ nhìn chức danh.
Thu nhập ở agency có cao hơn làm doanh nghiệp không?
Ở nấc thấp thường không cao hơn, đổi lại được học nhanh qua nhiều nhãn hàng. Từ nấc giám đốc thang trở lên thu nhập tăng rõ. Mức cụ thể tuỳ agency và thị trường, nên tra khảo sát lương hiện hành.