Thang cấp bậc phổ biến trong ngành kho vận là: công nhân bốc xếp, lái xe nâng, nhân viên kho, thủ kho, giám sát kho hoặc trưởng ca, trưởng kho, rồi quản lý kho tổng hoặc trưởng trung tâm phân phối, và trên cùng là trưởng phòng hay giám đốc vận hành kho vận. Mỗi nấc thêm một tầng trách nhiệm về hàng hoá, con người và số liệu.
Kho là nơi có một chức vụ đặc biệt: thủ kho, người chịu trách nhiệm trực tiếp về tài sản trong kho. Phần dưới vẽ thang, giải thích vị trí của thủ kho, so sánh kho nhà máy, kho bán lẻ và kho thuê ngoài, nói điều kiện lên từng nấc, lương thay đổi ra sao và những chỗ hay vấp khi mới lên chức.
Thang chức vụ trong một kho quy mô vừa
Bảng dưới là thang của một kho có vài chục tới vài trăm người, chạy nhiều ca. Thời gian ở mỗi nấc là khoảng tham khảo.
| Nấc | Chức vụ | Việc chính | Thời gian (tham khảo) |
|---|---|---|---|
| 1 | Công nhân bốc xếp, lái xe nâng | Nhận, xếp, lấy hàng theo lệnh, vận hành thiết bị | Không cố định |
| 2 | Nhân viên kho | Nhập xuất trên phần mềm, soạn hàng, kiểm đếm, dán mã vị trí | Một tới ba năm |
| 3 | Thủ kho | Giữ hàng, ký nhận và giao, kiểm kê, chịu trách nhiệm chênh lệch | Hai tới năm năm |
| 4 | Giám sát kho, trưởng ca | Điều phối người và thiết bị trong ca, giữ năng suất, an toàn | Hai tới bốn năm |
| 5 | Trưởng kho | Toàn bộ một kho: con người, chi phí, độ chính xác tồn kho, quan hệ với khách nội bộ | Ba năm trở lên |
| 6 | Quản lý kho tổng, trưởng trung tâm phân phối | Nhiều kho hoặc một trung tâm lớn, bố trí mặt bằng, đầu tư thiết bị | Không cố định |
| 7 | Trưởng phòng hoặc giám đốc vận hành kho vận | Mạng lưới kho và vận tải của công ty | Không cố định |
Ở kho nhỏ, thủ kho thường kiêm luôn trưởng kho. Ở kho lớn, thủ kho có thể là một nhóm, mỗi người giữ một khu hoặc một nhóm hàng, và đứng song song với giám sát ca chứ không dưới.
Thủ kho đứng ở chỗ nào trong thang
Thủ kho khác các nấc khác ở chỗ chức vụ gắn với trách nhiệm tài sản. Thủ kho ký nhận hàng vào, ký giao hàng ra, và cuối kỳ kiểm kê phải giải trình được mọi chênh lệch giữa sổ sách và thực tế. Vì vậy có kho chỉ cần một thủ kho nhưng hàng chục nhân viên kho, và thủ kho không nhất thiết quản lý nhiều người.
Trong sơ đồ, thủ kho có thể nằm theo hai cách. Cách thứ nhất, thủ kho là nấc trên của nhân viên kho, dưới giám sát và trưởng kho, như bảng trên. Cách thứ hai, thường gặp ở doanh nghiệp có kế toán chặt, thủ kho báo cáo cả cho trưởng kho về vận hành lẫn cho kế toán về số liệu tồn. Cách này giúp tách người giữ hàng với người ghi sổ, giảm rủi ro thất thoát.
Trách nhiệm khi có hao hụt, mất mát là chuyện người lao động nên hiểu rõ trước khi nhận chức thủ kho. Bộ luật Lao động 2019 có các quy định về trách nhiệm vật chất và bồi thường thiệt hại; doanh nghiệp còn có nội quy, quy chế riêng. Hãy đọc kỹ hợp đồng, biên bản giao nhận kho khi bắt đầu, tra văn bản hiện hành, và khi có tranh chấp có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết quyền lợi của mình.
Kho nhà máy, kho bán lẻ, kho thuê ngoài khác nhau thế nào
Cùng chức trưởng kho nhưng việc ở ba loại kho này khác nhau đáng kể. Khi đổi chỗ làm, so phạm vi và nhịp độ chứ đừng chỉ so tên.
| Điểm so | Kho nhà máy | Kho bán lẻ, thương mại điện tử | Kho thuê ngoài cho nhiều khách |
|---|---|---|---|
| Hàng hoá | Nguyên liệu, bán thành phẩm, thành phẩm | Nhiều mã hàng nhỏ, đơn lẻ, đổi trả nhiều | Hàng của nhiều chủ, mỗi chủ một yêu cầu |
| Nhịp độ | Theo kế hoạch sản xuất | Theo đơn khách, cao điểm dịp khuyến mãi, lễ Tết | Theo hợp đồng với từng khách hàng |
| Thứ được đo | Cấp đủ, đúng lúc cho chuyền; độ chính xác tồn | Tốc độ soạn đơn, tỷ lệ giao sai | Mức dịch vụ cam kết với khách, chi phí trên đơn vị hàng |
| Hướng lên | Trưởng kho, sang kế hoạch vật tư, chuỗi cung ứng | Quản lý trung tâm phân phối, vận hành khu vực | Quản lý kho tổng, quản lý khách hàng, giám đốc vận hành |
Kho thương mại điện tử thường có nhiều nấc giám sát hơn vì lượng người thời vụ lớn trong mùa cao điểm. Kho thuê ngoài đòi người quản lý biết làm việc với khách hàng bên ngoài, thứ kho nhà máy ít cần.
Điều kiện thường gặp để lên từng nấc
Lên nhân viên kho: dùng được phần mềm quản lý kho hoặc máy quét mã, đọc được phiếu xuất nhập, cẩn thận với số liệu. Người lái xe nâng giỏi, ít va chạm hàng cũng hay được chuyển lên.
Lên thủ kho: được tin về độ trung thực và cẩn thận, đã tham gia nhiều đợt kiểm kê, hiểu cách kế toán ghi nhận hàng, biết lập biên bản khi hàng thừa thiếu hoặc hư hỏng.
Lên giám sát ca: điều phối được người và thiết bị khi khối lượng tăng đột ngột, giữ an toàn với xe nâng và kệ cao, xử lý được người thời vụ.
Lên trưởng kho: đọc được các chỉ số như độ chính xác tồn kho, năng suất soạn hàng, chi phí trên đơn vị; bố trí được mặt bằng; làm việc được với sản xuất, kinh doanh, kế toán.
Lên quản lý kho tổng: đã chạy một kho ổn định nhiều năm, tham gia dự án mở kho mới hoặc chuyển phần mềm, lập được kế hoạch đầu tư thiết bị và nhân sự cho cả năm.
Điểm chung ở mọi nấc: người được chọn thường đã làm thử việc của nấc trên trước khi có quyết định, ví dụ thay thủ kho khi thủ kho nghỉ phép, đứng ca khi giám sát vắng, dẫn một đợt kiểm kê cuối năm. Nếu chưa có dịp, hãy chủ động xin được giao những việc này và ghi lại kết quả bằng số liệu cụ thể như số mã hàng kiểm, tỷ lệ chênh lệch sau kiểm kê.
Thang vận tải đi cạnh thang kho
Ở nhiều công ty, kho và vận tải là hai bộ phận đứng cạnh nhau trong cùng khối kho vận. Thang vận tải thường là: tài xế, phụ xe, điều phối vận tải, trưởng nhóm điều phối, trưởng đội xe hoặc quản lý vận tải, rồi cùng gộp về trưởng phòng hoặc giám đốc vận hành kho vận như thang kho.
Người làm kho chuyển sang vận tải hay đi qua cửa điều phối: xếp lịch xe theo đơn xuất kho, ghép tuyến, theo dõi xe trên đường, xử lý khi giao trễ. Ngược lại, điều phối vận tải giỏi cũng hay được kéo sang làm giám sát kho xuất, vì hiểu rõ đơn nào phải ra trước. Đi qua cả hai thang là lợi thế lớn khi muốn lên quản lý kho tổng hay giám đốc vận hành, vì ở nấc đó phải cân đối chi phí kho và chi phí xe cùng lúc.
Một điểm khác cần biết: tài xế, đội xe gắn với các quy định riêng về giấy phép lái xe, thời gian lái xe liên tục, điều kiện kinh doanh vận tải. Người lên quản lý vận tải phải nắm các quy định này ở mức nguyên lý và tra văn bản hiện hành khi lập quy chế cho đội xe, vì đây là mảng thay đổi khá thường xuyên.
Lương ngành kho vận qua các nấc
Ở nấc công nhân và nhân viên kho, lương thường gồm lương cơ bản, phụ cấp ca, tăng ca, và thưởng năng suất ở những kho đo được số đơn hay số kiện mỗi người. Người lái xe nâng có thể có phụ cấp riêng cho thiết bị. Mùa cao điểm, tiền tăng ca chiếm phần đáng kể trong thu nhập.
Thủ kho thường có phụ cấp trách nhiệm, đi kèm trách nhiệm về chênh lệch tồn kho, nên trước khi nhận chức nên hỏi rõ cách xử lý khi kiểm kê có chênh lệch. Giám sát và trưởng kho chuyển dần sang lương cố định cao hơn cộng thưởng theo chỉ số của kho. Quản lý kho tổng có thêm thưởng gắn với chi phí và mức dịch vụ của cả mạng lưới.
Mức lương khác nhau theo vùng, theo loại kho và loại hàng. Kho hàng giá trị cao hoặc cần bảo quản đặc biệt như lạnh, dược thường trả cao hơn. Muốn biết mặt bằng, so tin tuyển dụng cùng loại kho, cùng vùng và đọc khảo sát lương ngành logistics mới nhất.
Những chỗ hay vấp khi mới lên thủ kho hay trưởng kho
Phần lớn rắc rối ở kho bắt đầu từ những việc tưởng nhỏ trong tháng đầu nhận chức.
- Nhận bàn giao kho mà không kiểm kê đầy đủ, ký nhận theo sổ cũ, đến kỳ kiểm kê sau phải gánh chênh lệch từ trước.
- Cho mượn hàng, xuất trước giấy tờ sau vì nể người quen ở bộ phận khác, lâu dần không ai nhớ đã mượn gì.
- Lên trưởng kho mà vẫn tự soạn hàng mỗi khi thiếu người, không còn thời gian xem số liệu và bố trí lại mặt bằng.
- Bỏ qua an toàn xe nâng và kệ cao khi đang cao điểm, chỉ một lần va chạm là mất nhiều hơn số đơn kịp giao.
- Không ghi lại những lần hàng về sai, hàng hư hỏng khi nhận, đến khi có tranh chấp với nhà cung cấp không có bằng chứng.
Thói quen tốt nhất cho người mới lên chức ở kho là ghi chép đủ và ký đúng: không ký thứ chưa kiểm, không giao thứ chưa có lệnh. Hai thói quen này bảo vệ bạn nhiều hơn bất kỳ phần mềm nào.
Câu hỏi thường gặp
Thủ kho và trưởng kho khác nhau thế nào?
Thủ kho chịu trách nhiệm trực tiếp về hàng hoá: ký nhận, ký giao, kiểm kê, giải trình chênh lệch. Trưởng kho chịu trách nhiệm vận hành toàn bộ kho gồm con người, chi phí, năng suất và an toàn. Ở kho nhỏ, một người có thể kiêm cả hai.
Nhân viên kho lên thủ kho mất bao lâu?
Thường một tới ba năm, tuỳ kho và mức độ được tin cậy. Người cẩn thận với số liệu, đã tham gia nhiều đợt kiểm kê và hiểu cách kế toán ghi nhận hàng thường được chọn trước. Đây là khoảng tham khảo.
Thủ kho có phải bồi thường khi hàng bị thiếu không?
Tuỳ nguyên nhân, mức độ lỗi và quy định trong hợp đồng, nội quy, quy chế của doanh nghiệp, trong khuôn khổ Bộ luật Lao động 2019 về trách nhiệm vật chất. Nên tra văn bản hiện hành và khi có tranh chấp có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Lái xe nâng có cần chứng chỉ không?
Xe nâng thuộc nhóm thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, người vận hành thường phải được huấn luyện và có giấy chứng nhận phù hợp. Danh mục và yêu cầu cụ thể có thể thay đổi, nên tra quy định hiện hành hoặc hỏi bộ phận an toàn của công ty.
Làm kho có lên được quản lý chuỗi cung ứng không?
Được. Trưởng kho nhà máy hay chuyển sang kế hoạch vật tư, rồi lên quản lý chuỗi cung ứng. Người làm kho thuê ngoài hay đi lên giám đốc vận hành kho vận. Điểm cần bổ sung thường là kỹ năng lập kế hoạch và làm việc với nhà cung cấp.
Kho thương mại điện tử và kho nhà máy, nơi nào lên chức nhanh hơn?
Kho thương mại điện tử thường mở rộng nhanh, nhiều nấc giám sát nên cơ hội lên chức sớm hơn, đổi lại nhịp độ và áp lực mùa cao điểm lớn. Kho nhà máy ổn định hơn, lên chậm hơn nhưng gắn chặt với kế hoạch sản xuất và chuỗi cung ứng.